Édouard Delessert

Casteddu, turre de San Pancrazio in su 1854. Fotografia de Edouard Delessert, 1854

De famìlia chi istat bene, literadu e romanziere, Édouard Delessert (Parigi, 1828-1898) aiat biagiadu pro tempus meda in Oriente, e no aiat mancadu de documentare sas permanèntzias suas in ateretantos diàrios de biàgiu.
S'acostamentu suo a sa fotografia torrat a artziare a su belle a su 1850, gràtzias a Gustave Sas Gray, s'imbentore de su negativu cerato - versione perfetzionada de su calotipo pessadu dae Fox Talbot - e a su tziu Benjamin Delessert, membru fundadore de sa "Société Héliographique", su primu assòtziu fotogràficu frantzesu. Fiat istadu intre sos primos a impreare su piticu formadu "cartas de bìsitas", pessadu in su 1851 de Louis Dodero e brevetadu nointames in su 1854 de Adolphe Disdéri in su 1854.
Aiat lòmpidu a Sardigna in su maju de su 1854, acumpangiadu dae un'assistente e dotadu de s'atretzadura netzessària pro sa produtzione de negativos calotipici, comente a si podet evincere de sos apuntos suos. Durante las ses chidas de permanèntzia aiat fatu baranta ripresas fotogràficas, publicadas a sa torrada sua in Parigi in s'album "Île de Sardaigne. Casteddu et Tàtari. 40 vues photographiques"; su diàriu de su biàgiu, "Six semaines dans s'île de Sardaigne", fiat istadu dadu a sas istampas s'annu sutzessivu.
De s'album fotogràficu si cunservant petzi duos esemplares, un'a sa Biblioteca Reale de Torinu e s'àteru a sa Bibliothèque Nationale de Parigi.
Sa sua est sena duda sa prus antiga documentatzione fotogràfica pro como connota subra de sa Sardigna. Rafigurat sas localidades sardas printzipales de issu bisitades: Portu Turre, Tàtari, Macumere, Miris, Aristanis e Casteddu. Sas imàgines suas sunt caraterizadas dae s'agiumai totale ausèntzia de sa figura umana, francu su dàbile autoritratu subra de s'isfundu de una panoràmica de Casteddu.
Custa mancada presèntzia no est intenzionale, comente a a su sòlitu s'est sustentadu, ma generada dae sos tempos longos meda de espositzione tìpicos de sos protzedimentos prus antigos, mediante sos cales fiat possìbile a fissare petzi elementos immòbiles in manera assoluta. A su mancu duos iscatos, difatis, ammustrant in manera crara de sas "imàgines pantasma", cortes confusas chi àteru non sunt si non sa sia de su movimentu de sas pessones durante sa ripresa ("Aristanis, Porridas de entrée", "Tàtari, Porridas S. Antonio"), mentras in àteras duas sunt in manera crara distinguibili figuras istàticas ("Casteddu, Rue de Jena", "Casteddu, Porta Stampaccio").