A sos primos de su Noighentos sa Sardigna, mescamente de s'internu, si presentaiat in manera sustantziale ancora intata in sos impreos, in sas traditziones, in sos bestires e in sa limba, totus isetas chi oramai in totue fiant istados atamanados o burrados dae sa modernidade. S'isulamentu, chi in setores meda nd'aiat limitadu s'isvilupu e sa crèschida, las aiat permìtidu de cunservare ischemas de vida arcàicos e primitivos, motivu de forte richiamu pro istudiosos e biagiadores.

Su primu Noighentos
Max Leopold Wagner fiat istadu unu de sos primos istudiosos a arribbare a s'ìsula a sos primos de su Noighentos pro nd'istudiare sa limba e sa cultura. Aiat acostagiadu a sos trastos suos su mèdiu fotogràficu, cun su cale aiat documentadu atretzos de traballu, castas abitativas, iscortzas e panoràmicas de paisos.
Intre su 1905 e su 1917 Vittorio Sella, sòtziu fundadore de una de sas prus importantes aziendas vitivinicole sardas, aiat fotografadu sas diversas fases de s'impiantu de sos vigneti in s'aligheresu e aiat esploradu s'ìsula in automòbile, immortalando paisàgios, festas de paisu e iscenas de vida.
Pagos annos a pustis de Vittorio Alinari aiat realizadu cun professionalidade insuperada diversas chèntinas de imàgines rafigurantes paisàgios, iscortzas urbanos, restos archeològicos, òperas de arte.
Intre su 1916 e su 1926 sa rivista americana "National Geographic" aiat publicadu tres artìculos relativos a sa Sardigna, in manera rica acraridos dae sas imàgines de Adams, Wright e Pellerano.
Sos casteddàios Ferri, Leporati e Pes, in prus de chi pro sa rica documentatzione de sos istabilimentos mineràrios de Igrèsias e de su fràigu Carbònia e Arborea, andant ammentados fintzas e mescamente pro su pretziosu repertòriu de imàgines de caràtere etnogràficu.
In su 1927 aiat lòmpidu a s'ìsula su tedescu August Sander, impinnadu a s'època in un'òpera de documentatzione de sos diversos tipos umanos. A issu devimus una sèrie de retratos, fotografias de architetura e de paisàgiu de indubbio faschent e tècnica perfeta.
A sa fine de sos annos Trenta s'architetu Giuseppe Pagano aiat fotografadu sas architeturas tìpicas de su Surcis e s'innovativu isvilupu edilìtziu de su tzentru mineràriu de Carbònia.

Su segundu Noighentos
Cun sa segunda gherra mundiale si fiat tentu unu profundu e radicale ripensamentu de sas dinàmicas culturales e artìsticas, chi aiat pertocadu fintzas sa fotografia: fiant nàschidos sas primas agèntzias fotogiornalistiche, ligadas mescamente a s'illustratzione de sos giornales, e si fiat consolidadu sa figura de su fotògrafu.
In sos primos annos Chimbanta sa Sardigna est meta de sos prus importantes giornalistas natzionales e internatzionales, primu intre totus Patellani, chi afrontat temàticas in primu pranu in cuddos annos comente a su banditismo e sos protzessos de modernizzazione de sa vida e de s'òpera de s'òmine, indagados fintzas de sos fotògrafos de s'agèntzia Magnum Photos: Bischof, Seymour, Taconis e, in sos primos annos Sessanta, Cartier Bresson e Barbey.
In manera parallela, sa famada "Iscumbata subra de Orgòsolo" de s'antropòlogu sitzilianu Cagnetta torrat a cramare in s'ìsula Volta, Pinna, De Martiis e sos americanos Machlin e Klein. A su tzentru de sos documentàriu issoro est su banditismo chi in cuddos annos insambentaiat sos paisos prus piliseris de sa Barbàgia.
Custas sunt fintzas sas temàticas printzipales de sos primos documentàriu realizados in sa terra sua de orìgine de Franco Pinna. Importantes ancas cuddos subra de su ritu de su "argia", subra de su mundu mineràriu e prus tardu subra de sas rivendicatziones sindacales de su mundu pastorale.
Est de sos matessi annos fintzas s'òpera de documentatzione subra de sas launeddas de s'etnomusicologo danesu Weis Bentzon.
Forte impulsu aiat tentu fintzas su filone de sa documentatzione fotogràfica de trincu turìsticu, ligadu a su de criare de sas ghias incraridas; protagonistas assolutos sos fotògrafos Stefani (chi si fiat distintu pro òperas de livellu artu meda fintzas in s'Iglesiente e in Barbàgia), Ciganovic e sa tedesca Pfältzer.
De Biasi est s'àteru grandu giornalista chi a metade de sos annos Chimbanta indagat e catura cun s'obietivu suo sos aspetos prus fichetes e interessantes de una sotziedade ancora intrega in manera sustantziale, collende·nde però fintzas sos primos sinnos de cambiamentu.
In sas dècadas sutzessivas unos cantos intre sos nùmenes prus importantes de sa fotografia italiana e internatzionale si susseguono subra de sa terra sarda: Roiter, Bavagnoli, Berengo Gardin, Scianna e Koudelka.