Sas rapresentatziones fotogràficas de sa Sardigna, partinde dae sa metade de s'Otighentos, si fiant agiuntos a sa giai consolidada literadura de biàgiu.
Pro esempru, su literadu e romanziere, Édouard Delessert (Parigi, 1828-1898) durante sa permanèntzia sua in s'Ìsula in su 1854 aiat fatu ripresas fotogràficas publicadas a sa torrada sua in Parigi in s'album Île de Sardaigne. Casteddu et Tàtari. 40 vues photographiques, cale aiat sighidu su diàriu suo de biàgiu, Six semaines dans s'île de Sardaigne, dadu a sas istampas s'annu sutzessivu.
Literadura, pintura, e fotografia costituint sas tres modalidades de rapresentatzione de su paisàgiu e de sa cultura sarda a banda de Antonio Ballero, pintore e iscritore (Nùgoro 1864-Tàtari 1932), ativu in unu perìodu in cale s'Atene sarda (Nùgoro) aiat ofertu unu contributu essentziale a su fràigu de s'identidade sarda, ancora oe in gradu de esertzitare sa sua malìa (si pesset petzi a s'iscultore Francesco Ciusa e a s'iscritora Grazia Deledda).
De una generatzione a s'àtera, in su casu de su fotògrafu Guido Costa (1871-1951), fìgiu de s'iscritore e istudiosu de sa Sardigna Enrico Costa (chi Gràtziat Deledda aiat tentu a definire comente a maistru «meda»), sa fotografia si fiat agiunta a s'iscritura in sa rapresentatzione de su patrimòniu etno-demologico regionale.
In su cursu de su Noighentos sa fotografia fiat istada una faina parallela a sa chirca sientìfica, e respetu a issa integrativa, a banda de s'etnomusicologo Andreas Fridolin Weis Bentzon (Copenaghen in su 1936 – 1971), durante sas longas permanèntzias suas sientìficos fatos in Sardigna, dae su 1953 a su 1969, e a banda de su linguista bavaresu Max Leopold Wagner, profundu connoschidore, in prus de chi de sa limba, de sa cultura sarda.
S'interessu pro sos aspetos sotzio-antropològicos de sa Sardigna fiat istadu motivu de atratzione pro Pablo Volta, unu de sos nùmenes prus nòdidos in s'àmbitu de sa grandu fotografia in Sardigna: nàschidu in su 1926 a Buenos Aires de babbu toscanu, in su nadale de su 1954, incuriosito de sa famada Inchesta subra de Orgòsolo de s'antropòlogu sitzilianu Franco Cagnetta e de sas temàticas ligadas a su banditismo arribbat a Sardigna, a Orgòsolo, aiat subidu lu faschent in sos cunfrontos de una cultura sarda cuntzepida comente a ancestrale e cunservativa. In su 1957 aiat bisitadu Mamujada, ue aiat realizadu sas primas fotografias de su Carnevale locale. Custas, paris cun sas de Orgòsolo, ant a costituire s'aparatu iconogràficu de su volùmene Bandits de Orgòsolo, in antis editzione de s'inchesta de Cagnetta, publicada in Frantza in su 1963. Sas imàgines suas de sa Sardigna, cun sas de sa Lucània de Franco Pinna, ant a abèrrere in Itàlia su caminu a s'etno-fotografia, gènere finas a tando pagu cunsideradu, ma chi in sos annos sutzessivos at a tènnere una grandu difusione.
Cantu a sos aspetos relativos a sos raportos intre economia, sotziedade e cambiamentu culturale, est importante a ammentare unu de sos primos esèmpios de documentàriu industriale a òpera de su viellese Vittorio Besso (1828-1895), chi immortalò s'àrea minerària de Monteponi (Igrèsias). Dignas de nota sunt fintzas sas fotografias de sos annos Chimbanta de su Noighentos subra de sa campagna de irraighinadura de sa malària realizadas Wolfgang Suschitzky, fotògrafu nàschidu in Vienna in su 1912.
Sos documentàriu fotogràficos publicados in sas pàginas de sas grandu rivistas, comente a «Vogue», comente a cuddu realizadu in su 1962 de Henri Cartier-Bresson, pioniere de su fotogiornalismo, aiant costituidu unu pretziosu trastu pro rèndere nòdidas e avalorare a sos ogros de sos “osservadores esternos” sas peculiaridades de sa cultura sarda traditzionale.
Le origini della festa del Redentore a Nuoro sono da ricercarsi nelle iniziative predisposte in concomitanza con l’anno giubilare 1900, allorché papa Leone XIII espresse la volontà che venissero collocate su 19 vette d’Italia altrettanti simulacri di Gesù Redentore. Il Monte Ortobene di Nuoro fu fra le zone prescelte. La diocesi della città barbaricina si occupò di definire le caratteristiche dell’opera e di reperire i fondi necessari. Alla campagna di raccolta dei fondi partecipò anche Grazia Deledda, scrivendo una “lettera-appello” sull’Unione Sarda. La statua bronzea, alta 7 metri e del peso di 18 quintali venne fusa a Napoli, dove risiedeva l’autore, Vincenzo Jerace. Una volta pervenuto a Nuoro l’imponente simulacro fu trasportato da carri a buoi messi a disposizione dai contadini nuoresi. L’opera venne inaugurata il 29 agosto del 1901, con rievocazione annuale e annesso rito religioso. Sin dall’inizio la festa del Redentore, fu animata dalla devozione dei fedeli, perciò può essere senz’altro definita come festività religiosa. A poco più di dieci anni di distanza dall’inaugurazione del sacro simulacro, così si legge nel romanzo deleddiano Canne al vento (1913) a proposito del fermento messo in moto dalla festa: In agosto e settembre fu un andare continuo, un correre affannoso. Dapprima salirono sul monte Orthobene per la festa del Redentore. Era d’agosto, la luna grande, rossa sorgeva dal mare e illuminava i boschi. […] All’alba s’udì un salmodiare lontano; e (scil. Efis) passò la notte a pregare sotto la croce nera che pareva unisse il cielo azzurro alla terra grigia. All’alba si udì un salmodiare lontano; una processione salì da valle e in un attimo le rocce si ricoprirono di bianco e di rosso, i cespugli fiorirono di volti di fanciulli ridenti, e sotto gli elci i vecchi pastori s’inginocchiarono come Druidi convertiti.Sopra l’altare tagliato sulla viva pietra il calice scintillò al sole, e il Redentore parve indugiare prima di spiccare il volo dalla roccia, piantando la croce fra la terra grigia e il cielo azzurro. Con l’andar del tempo al carattere religioso della festa si accostò quello folkloristico. Oggidì i due aspetti convivono, pur essendo ripartiti in momenti differenziati. Il 29 agosto i devoti si radunano di fronte alla cattedrale di Santa Maria della neve, cantando i gosos (laudi sacre in lingua sarda). Da qui prende le mosse un pellegrinaggio di circa 6 km, scandito da 13 stazioni, sino ai piedi del Monte Ortobene. Il momento di maggior solennità è la celebrazione della Messa solenne. Nei giorni precedenti si svolge uno dei più importanti eventi folkloristici dell’Isola. Sfilano circa tremila figuranti in abiti tradizionali, duecento amazzoni e cavalieri anch’essi abbigliati secondo tradizione, le più tipiche maschere carnevalesche della tradizione sarda. Il tutto accompagnato dal sottofondo delle musiche tradizionali eseguite dai suonatori di launedhas, organetto e fisarmonica e dal canto polivocale a quattro voci, detto “a tenore”.
Leggi tutto
Commenti