Sos fotògrafos de sa Magnum

Orgòsolo 1962. Foto de Henri Cartier-Bresson

"Èssere subra de su logu, bos èssere ca lu s'est chertu" (Marc Riboud). "Unu fotògrafu no est nudda si non possedit sos pròpios negativos" (Robert Capa). Cun custos presupostos Robert Capa, David Seymour (Chim), Henri Cartier Bresson, George Rodger, William e Rita Vandivert, in su maju 1947 fundant a Parigi sa Magnum Photos.
Indipendèntzia in sos sèberos de traballu e amparu de sa propiedade de sas imàgines fiant duncas sas bases teòricas e operativas segundu cales sos giornalistas de sa Magnum ant documentadu sos avenimentos prus printzipales de su sèculu XX e presentadu a su mundu realidade sinunca disconnotas, a traessu de sas pàginas de sos majores periòdicos, intre sos cales "Life", "Paris Partida", "Època".
In su segundu pustisgherra, sa revalutatzione de sos istùdios subra de su folklore e subra de s'etnografia ma fintzas s'ecu de fenòmenos comente a su banditismo aiant torradu a cramare in Sardigna istudiosos e giornalistas de totu su mundu, no ùrtimos sos imbiados de s'agèntzia parigina.
In su 1950 Werner Bischof in trèighi imàgines documentat pro s'Època "de cada chida" sa durezza e s'arretratezza de sas cunditziones de traballu in su Campidanu de Casteddu e in s'Iglesiente.
A David Seymour, in su 1954, bastant pagos ma eficatzes iscatos pro contare sa profunda devotzione de sos sardos a su màrtire Efisio.
S'annu sutzessivu Kryn Taconis realizat baranta diacolor intre su portu e sos mercados de Casteddu, sa professone de Santu Efisio cara a Pula, sas bias de Orgòsolo e de unos cantos tzentros de su Tataresu.
Henri Cartier Bresson, s'indiscusso maistru de su "image à sa sauvette", lompet a s'ìsula subra de incàrrigu de "Vogue" in s'istiu de su 1962 e intre Casteddu e sa Barbàgia esecutat unos cantos iscatos chi ant a èssere espostos in sas gallerias e in sos museos prus importantes a su mundu.
Su primu documentàriu sardu de Bruno Barbey torrat a artziare a su 1964 e, in sos annos sighentes, àteros giornalistas de sa Magnum s'ant a alternare subra de sa terra isolana: Ferdinando Scianna (1969), Joseph Koudelka (1985), Harry Gruyaert, Gueorgui Pinkhassov e Alex Webb (1998).