Sos biagiadores de s'Otighentos

Velieru. Foto de Ufìtziu istampat Regione Sardigna, de sardegna Digital Library

S'istòria de sa Sardigna arribbat a sas ghennas de s'Otighentos giughende·si dae segus unu patrimòniu culturale mannu. A pustis de su coladòrgiu a sos Savojas in su 1718, su guvernu nou non si fiat orientadu deretu a s'internu de una realidade diferente in manera estrema de sas terras continentales, e custa aiat ablandadu sa fratura intre sa cultura de traditzione ispagnola, oramai seculare, chi aiat subravìvidu in sas comunicatziones usuales e in sos atos ufitziales, e cudda piemontesa, in comintzu ostile e difìtzile de atzetare.
In custa delicada e non cùrtzia fase de transitzione (signada fintzas de s'introduzione fortzada de sa limba italiana) e intre numerosas dificultades, in sa prima parte de su sèculu si fiat tentu però unu forte risveglio culturale isolanu, cumintzadu cun s'essida, a inghìriu a sos annos binti, de sa ''Istòria de Sardigna'' de Giuseppe Manno. Si tratat a su matessi tempus de una renàschida interna - culturale e polìtica paris - e de una valorizatzione esterna.
La càusat de custa annoada atentzione est difatis siat s'iscoberta de s'ìsula siat a banda de sos matessi sardos, in fines mòvidos dae su bisòngiu de si torrare a apoderare su passadu pròpiu, s'istòria de sa terra issoro, mancari imbentende·la cando non pariat bastante ammajadora; siat a banda de sos biagiadores, literados e iscritores istràngios chi bi bidiant sa terra romanticamente misteriosa e accattivante de cursare e de istudiare. S'imàgine chi est torrada dae sos iscritos issoro est sa de un'ìsula largana in s'ispàtziu e in su tempus, belle su ligàmene intermèdiu intre sa mitologia e sa tziviltade. Nde naschet su mitu romànticu de s'ìsula ismentigada, de unu mundu arcàicu chi si movet cun sèculos de ritardu respetu a unu coltu Otighentos europeu, mantenende intatos sos valores de su passadu.
Intre sos diferentes biagiadores, Joseph Fuos est su primu a dare orìgine, cun s'òpera sua ''Nachrichten aus Sardinien'' (publicada in tedescu in su 1780), a su mitu de s'ìsula de Sardigna, sighidu posca de su prus famadu Alberto de sa Marmora (''Voyage en Sardaigne'', de su 1826), de su frantzesu Valery (''Voyage en Curtas, à s'Ile de Elbe et in Sardaigne'', de su 1835) de s'inglesu John Warre Tyndale ("The Island of Sardinia'', de su 1849), de Antonio Bresciani (''De sos costùmenes de s'ìsula de Sardigna", de su 1850).

Aggiornamento

23/6/2026 - 16:10