Dae su 1839 sa fotografia at leadu in pagu tempus unu ruolu de comunicatzione e sa funtzione de documentatzione de logos, istòrias ed eventos, tantu privados cantu pùblicos. S’importu de cunservare sos archìvios fotogràficos chi contant s’istòria de su territòriu nostru est incalculàbile: est tutela de s’identidade, de sos valores e de sa cultura colletivos. A su matessi tempus, sas fotografias a sas cales si fidad una faina aici importante sunt ogetos fràgiles, in particulare cando sunt antigas e duncas analògicas. Sutas a su degradu chìmicu de sos suportos e de sas emulsiones, sas fotografias, positivas e negativas, ant bisòngiu de èssere cunservadas in cunditziones de temperatura e umidade reguladas e controlladas. Comente sos àteros benes culturales, pro èssere lèghibles e fruìbiles depent èssere istudiadas e catalogadas. Numerosos sunt sos istitutos, ispartzinados in totu su territòriu regionale e natzionale, chi si nche faghen càrrigu de sas operatziones cumplessas de cunservatzione, riòrdinu, catalogatzione, eventuale digitalizatzione e posta in craru in lìnea de archìvios fotogràficos.
De importu particulare est s’atividade de sa fototeca de s’Istitutu Superiore Regionale Etnogràficu de Sardigna (ISRE), su nucleu originàriu de su cale benit dae s’Assessoradu Regionale a su Turismu: sunt sos fundos de sos fotografos Pieri Pirari e Claudio Costa, impari cun diapositivas a colores e istampas fotogràficas in biancu e nieddu, de autores e autoras non identificados chi riproduint carchi ogetu cunservadu in sas salas de su Museu de su Costùmene. Dae tando sas arrecollidas de materiale fotogràficu e iconogràficu sunt istadas aumentadas a su mancu a sa lestra, tantu cun acquisitziones, donatziones e comporas, cantu cun sa produtzione regulare de materiales audiovisivos inèditos fata dae s’Istitutu matessi. Oe sos materiales fotogràficos acuisidos cumponint una setzione istòrica de s’archìviu, chi cumprendet prus de 30 mìgia fototipos, intre negativos e positivos diferentes pro suportos e formatos, dae sas pelìculas modernas a sas lastras de bidru de sa fine de su sèculu XIX, passende pro diapositivas e istampas in cartas e cartolinas. Sunt ispartzidos in fundos de acquisitzione, de sòlitu denominados cun su nùmene e su sambenadu de su produtore printzipale, comente Giulio Pili, Andreas Fridolin W. Bentzon, Wolfgang Sutchistky e Jean Dieuzaide, pro fàghere isceti carchi esempru. Sos fundos sunt istudiados a intro e cun bursas de chirca, valorizados cun publicatziones, mustras e àteros progetos de comunicatzione destinados a contare su patrimòniu de s’Istitutu.
Semper cun sede in Nùgoro, s’Archìviu de Ilisso rapresentat su coro de su progetu culturale de sa domo editrice Ilisso Edizioni, nàschida in su 1985. S’Archìviu includet una notàbile colletzione de fotografias chi contat sa Sardigna e su patrimòniu umanu, artìsticu e paesagìsticu suo cun mìgia de imàgines ispartzidas in fundos diferentes, unos acuisidos e àteros frutu de comissiones nàschidas in progetos editoriales. Cumprendet fundos de autores italianos e istràngios, intre sos cales Max Leopold Wagner, Sebastiano Satta, Antonio Ballero, Raffaele Ciceri, Marianne Sin-Pfältzer, Mario De Biasi, Carlo Bavagnoli e àteros protagonistas de s’iscena artìstica e culturale de su Noighentos.
In sos annos si sunt consolidados fintzas carchi archìvios ligados a sas atividades de sos comunes e de sas soprintendenzas, intre sos cales s’Archìviu fotogràficu istòricu de sa Soprintendenza Archeologia, belle arti e paesaggio pro sa tzitade metropolitana de Casteddu e sas provìntzias de Aristanis e Sud Sardigna. Cun sede in Villa Binaghi a Casteddu, est cumpostu dae 7.000 negativos in lastras de bidru chi documentant totu su territòriu sardu, ordinados in sèrias dedicadas a s’archeologia, a s’architetura, a s’arte, a su paesàgiu e, a sa fine, a sas persones; sunt istados valorizados dae su progetu Fragili immagini.
Semper in Casteddu s’agatat s’Archìviu Fotogràficu de sa Società Umanitaria, nàschidu cun s’obietivu de arrichire sa memòria istòrica giai custodiada dae sa Cineteca cun sa digitalizatzione e sa cunservatzione de materiales fotogràficos. Su patrimòniu fotogràficu de sa Società Umanitaria cumprendet fototipos cun suportos e formatos diferentes, una documentatzione visiva chi acobietat pagos mancu de duos sèculos de istòria de sa Sardigna, includende fotografias istitutzionales e professionales e fintzas iscatos amatoriales comente fotografias de famìlia. Intre sos fundos prus importantes bi sunt carchi colletziones privadas de sa metade de su sèculu XIX, imàgines chi documentant Casteddu in sos primos annos de su Noighentos e materiales relativos a sos períodos bèllicos.
Su fundu Regione Autònoma de sa Sardigna, imbetzes, cunservat materiales istitutzionales chi coberrint unu arcu temporale dae sos annos Trinta finas a sos primos annos Duemìgia e includet àlbum de famìlia, cartolinas, fotografias stereoscòpicas, vetrinos pro lanterna màgica e una manna colletzione de màchinas fotogràficas de època.
Ant sede in Tàtari, imbetzes, sos duos archìvios de s’ex Soprintendenza per i Beni Archeologici pro sas provìntzias de Tàtari e Nùgoro e de s’ex SBEAP – Soprintendenza belle arti e paesaggio pro sas provìntzias de Tàtari e Nùgoro. Su primu at sede in Piazza S. Agostino e arrecoghet fotografias prodùchidas intre su 1954 e su 2018: prus de 120 mìgia fototipos de formatos e suportos diferentes, intre positivos e negativos, in biancu e nieddu e a colores. Su segundu at sede in Via Monte Grappa e cunservat sas fotografias realizadas in s’àmbitu de sos traballos de sa soprintendenza intre su 1937 e su 2016, ispartzidas in duas macro-sèrias: sa prima includet sos negativos originales, sa segunda est cumposta dae sas istampas currispondentes a sos negativos, aplicadas a suportos secondàrios in cartolina cun intestatziones chi riportant su nùmeru de su registru, e est ordinada topograficamente. Sa consistèntzia totale est de 1.136 negativos in lastras de bidru, 120 mìgia intre negativos e diapositivas in pelìcula, de formatos diferentes e sia in biancu e nieddu sia a colores, e, a sa fine, pagos prus o mancu 50.000 files digitales.
A sa fine, est promotora de una “Fototeca de Sardigna” fintzas sa Biblioteca di Sardegna de Cargeghe, istitutzione privada aderente a su Sistema Bibliotecàriu Regionale. Fundada in su 2005, dae su 2008 at aviadu su progetu de costitutuzione de unu archìviu fotogràficu, chi oe si cunfigurat comente una arrecollida de prus de 200 mìgia imàgines chi coberrint s’arcu cronològicu intre sa segunda metade de su sèculu XIX e sos annos Setanta de su sèculu imbeniente, documentende logos, eventos e persones in 263 comunes de s’ìsula. Sas imàgines sunt istadas donadas dae prus de 15 mìgia famìlias sardas pro sa costitutuzione de unu fundu de importante valore etnogràficu.

Bibliografia
Fototeche e archivi fotografici. Prospettive di sviluppo e indagine delle raccolte, a cura di S. Lusini. Prato, 1992.
Archivi dell’Immagine, a cura di E. Minervini. Lissone, Arti Grafiche Merone, 2009.
Atlante degli archivi fotografici e audiovisivi italiani digitalizzati, a cura di G. Sergio. Venezia, Marsilio, 2015.
Cagliari Fragili Immagini. Roma, Gangemi, 2018.
A. Curti, Il futuro degli archivi fotografici e la memoria digitale. Siena, Seipersei, 2021.
Fototeche e archivi fotografici nelle università italiane. Udine, Forum, 2022.