Una difusione capillare de sos cesti est riscontrabile subra de totu su territòriu de sa Sardigna. Custu chi càmbiat de zona a zona est su materiale impreadu. Carrados a caddu de ispetzìficos bendidores ambulantes ("corbulai"), issos non mancaiant in peruna abitatzione.
Si sas àreas internas e collinari de s'ìsula ricurriant, cale matèria prima in sa realizatzione, a sa costa de s'asfodelo (Ollolai, Ortzai, Flussio, Montresta, Sènnaru), sas de pranura, imbenientes a sos istagnos o a su mare (Sant'Eru, Sìnnai, Casteddu Sardu), faghiant impreu de giuncu, trigu o palma nana. A sa diversificada e rafinada casistica de sos cesti in "pàgia", de esclusivu impreu domèsticu, s'acostàgiat in prus sa de su manufatu in canna ("pischedda"), impreadu fintzas in s'àmbitu esternu a sa domo in cantu prus resistente e dotadu de màniga, tando prus adattabile a sas diversas sollecitazioni. Non dissimile in sa tècnica de cuddos realizados in medas meda unas àteras alas de su globu, su cesto in asfodelo o giuncu naschet e s'isvilupat pro chircos concentrici spiratati, segundu su mètodu "a crèschida contina". S'ispirale est costruida cun unu fàsciu de matèria prus tètera chi, mediante s'ausìliu de s'abba e de unu trastu perforante (s'in casu de s'asfodelo si ricurret a su stinco de puddu appuntito), est firmadu dae puntos ateretantu spiraliformi chi imbòligant su fàsciu de prenimentu, ancorende·lu fintzas a su giru pretzedente.
Prima de arribbare a su fàbricu beru e pròpia de su cesto, est netzessàriu providire a sas fases propedèuticas: collida, reduida in sùtiles lamelle de su materiale e sua essiccazione a su sole. Calore naturale a su cale, fintzas a realizatzione acontèssida, su cesto devet èssere sutapostu. Importante su momentu de sa collida de sos fundos, cunsentida in particulares momentos de s'annu e regulada dae sas lunazioni, pena s'atacu de sos babbois o de sa lanat, inimigos in sa cunservatzione de cuddas essèntzias. Sos tipos prus difusos sunt costituidos dae sa corbula ("colve, colvula, crobi"), cesto còncavu belle profundu (in sos casos reghentes cumprensivu fintzas de cobercu) e de su canestro ("canistedda") bassu e largu cun dimensione variàbile, de manna meda (fintzas superiora a unu metru) a mèdia, a pitica o pitica meda. Pro s'isposa campidanesa fiant in manera aguale netzessàrias siat sa doda in istèrgios ("strexiu 'e terra"), siat s'asciugàriu in corbule, canestri e crivelli ("strexiu 'e fenu") pro sa panificazione. In sa domo de su Campidanu, dotada de patio internu ("lolla"), unu piticu ambiente, artu e istrintu, costituiat s'apòsitu ricòveru de custos indispensàbiles trastos.
Sa prus modesta abitatzione barbaritzina, scandita de sos ritmos pastorales prus chi de cuddos frumentari, non teniat un'ambiente ispetzializadu pro sa cunservatzione de custos recipienti. Cun s'abbentu turìsticu su cesto s'est fintzas arrichidu de decoros. In sa Sardigna interna, ue totu est in manera morfològica prus severu e si privilègiat su biancu/nieddu a su colore, sos cesti non giughiant decoru calicunu a diferèntzia de sos issos sìmiles de su Campidanu chi, imbetzes, mescamente cuddos pro sas ocasiones festivas, ammustrant inserti realizados cun lanas, cotones o tessutos, s'ispissu pretziados, de vàrias tonalidades. Su cesto, pro sa naturale adatabilidade sua, si prestat a èssere rifunzionalizzato. Eugenio Tavolara in sos annos chimbanta nd'aiat propostu una sèrie in sa cale si recuperaiant formas tràidas dae s'oreficeria; un'in particulare otenet grandu resessida comente a "portariviste".
Oe si produent ancora corbule e canestri ma sa fatura issoro, meda grussera in sas grussesas (s'est in tale modu risoltu s'abbatimentu de sos costos in sa reduida de sos tempos de realizatzione), traighet su bisòngiu primàriu de satisfàghere una recherta turìstica pagu ischitetu. Una curiosidade: in Casteddu, subra de su finire de s'Otighentos e ancora in sos primos de su Noighentos, esistiant "is piccioccus de crobi", sos pitzinneddos de caminu chi, dotados de corbula, esecutaiant lestros e limitados trasportos mesches de derrate alimentares.
Negli anni Ottanta e Novanta del secolo scorso cresce la consapevolezza nell'isola che la lingua sarda è una ricchezza da salvaguardare. Al di là della sensibilità verso il mondo tradizionale, si afferma la volontà di far entrare la lingua di continuità storica dell'isola anche in ambiti più moderni e attuali.Nasce così l'esigenza di una nuova letteratura sarda che, accanto alla difesa delle espressioni più autentiche dell'identità etnica, sondi e scopra nuove modalità espressive. Una di queste è la prosa dei racconti e dei romanzi che, a partire dagli anni ottanta, si moltiplicano secondo una linea di tendenza inesauribile.La poesia, dopo le grandi prove del Novecento, è comunque sempre un ambito nel quale gli scrittori in lingua sarda trovano modo di esprimere la propria creatività. Le pubblicazioni si susseguono e sono numerosissime. I premi letterari si moltiplicano e si diffondono in tutta l'isola. La poesia scritta sembra conoscere un momento di grande rigoglio.È entrata invece in crisi la poesia orale improvvisata, quella che in sardo si chiama "a bolu". Con il progressivo ritiro dei grandi "cantadores" che avevano dilettato nelle piazze generazioni intere di sardi, il panorama attuale è diventato più povero. Gli interventi finanziari a sostegno della lingua e cultura sarda hanno prodotto una crescita generale del settore anche se non sempre omogenea.In seguito all'approvazione della legge statale n. 482 è nato e si è rafforzato l'interesse anche per l'uso del sardo quale lingua amministrativa e ufficiale.
Leggi tutto
Commenti