Sas isculturas romànicas

Crèsia de S. Maria de Tergu, particulare. Foto de Roberto Muroni, de Catàlogu BBCC RAS

Est nòdida s'ausèntzia agiumai totale, in su panorama artìsticu de sa Sardigna giudicale, de òperas de iscultura in manera autònoma cunfiguradas, est a nàrrere capatzas de instaurare cun s'ispàtziu unu raportu chi las luis de s'istrinta dipendèntzia de s'istrutura architetònica.
Si devet in manera resonàbile supònnere chi esisteret un'iscultura de aparatu de su cumandu legu - de sa cale nudda però est abarradu de de seguru riferibile a sos sèculos cumprèndidos intre su XI e su XIII - e chi, a su mancu in sos edifìtzios prus importantes, s'arredu litùrgicu de sas crèsias cumprenderet ogetos iscultòreos (mòbiles o immòbiles pro destinatzione) de una categoria tale de assignare a s'àula de cultu sa funtzione de cuntenidore de sos matessi, est a nàrrere pulpiti, acquasantiere, chirras presbiteriali e cantu àteru, de sos cales iscassas o cassas sunt sos rastros lòmpidos in manera materiale finas a nois.
S'ùnicu manufatu de su gènere, chi crompat unu livellu calidativu tale de s'insertare in sos isvilupos printzipales de s'iscultura romànica europea, est su "Pèrgamu de Guglielmo", dae su 1312 in sa catedrale de Casteddu ma realizadu intre su 1159 e su 1162 pro sa de Pisa; resone pro cale est in sas lìnias evolutivas de sa plàstica toscana chi andat in manera cuntestuale insertadu, no de cudda sarda.
Comente sa totalidade de sos materiales marmòreos de arredu litùrgicu, prodùidos o importados in s'ìsula intre su V e su sèculu X in àmbitu culturale tardoantico o bizantinu, sos elementos romànicos de anàloga destinatzione funtzionale, in màrmaru, brunzu o linna, sunt lòmpidos a nois pro sa màssima parte a s'istadu de frammentos.
A sa manu de iscultores bene raighinados pro medas versos in sa traditzione altomedioevale, ma giai distintos dae una mentalidade romànica, andant referidos duos plutei de sas primas dècadas de su sèculu XII, pertinentes a sa retzintzione presbiteriale de sa catedrale de Santa Maria a Aristanis ("Leoni chi adunghiano bigros" e "Daniele in sa fossa de sos leones"). A sa chirra presbiteriale de sa catedrale de San Pedru de Sorres aparteniant duos plutei (unu petzi est intregu) cun rodas intarsiate, ascritos a iscultore pisanu-pistoiese de sa fine de su de-XII cumintzos de su sèculu XIII.
In sa categoria de sos ogetos metàllicos a s'ispissu tzitados in sas fontes sardas medievales, petzi duas resurtant superstiti, ambos in brunzu: su primu est s'acquamanile a forma de paone, bènnidu de su territòriu de Mores e oe in sa Pinacoteca Natzionale de Casteddu, de referire a sa produtzione ispano-moresca de su sèculu XI; s'àteru est sa còpia de picchiotti de sa catedrale de Aristanis, cun protome leonina e epigrafe chi aporrit sa data de su 1228 e sos nùmenes de s'artèfitze - Placentinus - e de sos cummitentes: su giùighe arbaresu Marianu II de Lacon-Gunale e s'artzipìscamu Torgotorio de Muru.
Intre sos manufatos in linna polìcroma si signalat su grupu de chimbe istàtuas (Cristu, Madonna, Giuseppe de Arimatea, Giovanni evangelista e ànghelu) chi cumponent sa "Depositzione de sa rughe" giai in sa crèsia de Santu Pedru de su Crocifisso e oe in sa parrochiale de San Sebastiano a Bultzi, riferibile a sa produtzione de butegas tosco-latziales operadoras in sas primas dècadas de su sèculu XIII.

Aggiornamento

5/6/2026 - 12:27