Karaly fenìtziu-pùnica fiat pesadu subra de su logu de sa moderna Casteddu, a su tzentru de su golfu de sos Angeli e a s'estremidade S de sa pranura de su Campidanu.
Sa topografia de s'insediamentu fenìtziu e pùnicu de KRL o KRLY (Karaly) est definìbile in manera iscassa a càusa de sa subraponidura de sa tzitade moderna subra de cudda antiga, ma si retenet chi su primu insediamentu esseret subra de sa riba orientale de s'istagnu de Santa Gilla, e chi in su cursu de sos sèculos, cun su trasferimentu de su portu, sa tzitade si siat iscostiada cara a E.
S'antighidade de s'insediamentu est ipotizada mescamente gràtzias a sos acatamentos de s'ala de intro tzitadina (Settimo San Pedru, Muristeni e Santu Sperau) chi testimòniant s'intensidade de sos raportos e su ruolu detzisivu de sa tzitade sin de su de VIII sèc. a.C.
Sos acatamentos de edade fenìtzia pertocant una modesta parte de s'abitadu, in s'àrea de sa laguna de Santa Gilla. Sos iscavos de bia Brenta ant postu in lughe materiales ascrivibili a su sèculu VIII e livellos de edade pùnica e republicana.
De s'abitadu tardopunico est nòdidu fintzas un'aglomeradu de abitatziones subra de sas pende·nos de sa punta de Santa Avendrace, cun murature realizadas cun sa tècnica "a telàrgiu", de traditzione orientale, e figuratziones pone·los su pamentu ue cumparet a prus su sinnu de sa divinidade pùnica Tanit. S'acròpoli fiat localizada in sa punta de Castello, cando chi sunt visìbiles unos cantos pranos de posat de sas fortificatziones pùnicas a sa base de sa turre de San Pancrazio.
Pro cantu pertocat sas istruturas religiosas, est nòdidu ma non prus visìbile, suta bia Malta, acanta pratza de su Carmine, unu santuàriu datàbile intre su III e su sèculu II a.C., fraigadu cun probabilidade pagu a pustis de sa conchista romana de sa Sardigna. S'àrea sacra fiat chinta dae unu muru in grussos blocos squadrati; a su suo internu fiat presente unu sacello pretzèdidu dae unu pronao cun bator colunnas e atzessìbile a traessu de una gradinata. Unu àteru edifìtziu religiosu est istadu iscobertu acanta su largu Carlo Felice.
Si suponet sa presèntzia de unu tèmpiu dedicadu a sa divinidade fenìtzia Astarte subra de sa punta Santa Elia, in àrea extraurbana. S'àrea fiat torrada in passadu un'iscritzione continente la dèdicat de un'altare dae brunzu a "Astarte de Erice" leggibile fintzas comente a "Astarte Mama", datada a su sèculu III a.C.
Pro cantu pertocat sas necròpolis, sa prus antiga est cudda subra de sa punta de Tuvixeddu, acanta Santa Avendrace, impreada dae sa fine de su VI a su de III sèc. a.C. Sas tumbas, fossadas in su de carcare, sunt prevalentemente de su tipu a putzu, cun profundidade variàbile intre sos 8 e sos 3 m. Sos corpos de sos defuntos fiant interrados cun su ritu de s'interru.
De grandu interessu, ca costituint unu de sos raros esèmpios in su mundu pùnicu, sunt sas pinturas parietales de traditzione nord-africana in numerosas tumbas de Tuvixeddu. In sas pinturas, datadas intre su IV e sèculu III a.C., sunt rapresentados elementos decorativos floreali, comente a fregi de frores de curcuriga de abba e palmette, ma fintzas colovras urei, gorgoni, motivos geomètricos. De particulare rilievu sa tumba "de su deus Sid", ue in una figura maschile est istada reconnota sa divinidade sardu-pùnica venerada in su tèmpiu de Antas, e sa tumba "de s'ureo", chi pigat su nùmene de sa figura printzipale de su fregio pintadu, una colovra cobra alada cun globu solare subra de sos cherbeddos.
Sa necròpoli orientale, subra de sa punta de Bonaria, torrat a artziare a un'edade sutzessiva, no in antis de su sèculu IV a.C., cando oramai su tzentru urbanu gravitava prus a E, ma sas castas tombali repitent sas impreadas in sa necròpoli de Tuvixeddu.
Su tofet fiat localizadu intre sa punta de Tuvixeddu e s'istagnu de Santa Gilla, in zona San Pàule. Pro como de s'iscoberta, durante sa segunda gherra mundiale, non fiat istadu reconnotu comente a tale e fiat istadu classificadu comente a necròpoli a incinerazione de su V-sèculu IV. Sas urnas cunteniant redossos incinerati de pitzocos mortos in modde edade e fiant acumpangiadas dae stele in pedra in istadu a cantos meda.

Istòria de sos istùdios
A pustis de sas chircas giutas dae Giovanni Spano in sa necròpoli de Bonaria (1870), sos primos iscavos sistemàticos fiant istados fatos in su 1908 de Antonio Taramelli in sa necròpoli de Tuvixeddu. Àteras campagnas de iscavu fiant istadas fatas in su 1942 (tofet), 1943, 1947, 1949 e 1984-85 (tèmpiu tardopunico de Bia Malta, cumplessos abitativos de bia Brenta).

Bibliografia
A. Taramelli, "La necropoli punica di Predio Ibba S. Avendrace, Cagliari (Scavi del 1908)", in Monumenti Antichi dell'Accademia dei Lincei, 21, 1912, coll. 45-224;
C. Tronchetti, Cagliari fenicia e punica, collana "Sardò", Sassari, Chiarella, 1990;
"Lo scavo di via Brenta a Cagliari. I livelli fenicio-punici e romani", in Quaderni della Soprintendenza archeologica per le province di Cagliari e Oristano, 9, suppl., 1993;
P. Bartoloni, "La necropoli di Tuvixeddu: tipologia e cronologia della ceramica", in Rivista di studi fenici, 28, 2000, pp. 85-96;
A. M. Colavitti - C. Tronchetti, Guida archeologica di Cagliari. Sassari, C. Delfino, 2003 (Sardegna archeologica. Guide e itinerari; 31).