Pintore de importu, iscridore, fotografu e mastru, Antonio Ballero (Nùgoro, 1864–Tàtari, 1932) incarnat a manera perfeta s'ispìritu de cussa generatzione de intelletuales sardos chi, in sos annos apustis de s'Unidade d'Itàlia, at ischidu proietare sa cultura de s'ìsula intro de sos printzipales tzìrcuitos artìsticos natzionales. Custu non solu esponende cun regularidade sos dipintos suos a Milanu e in àteras tzitades, ma fintzas biagende a fitu pro s'aggiornare e visitare espositziones, incontrende amigos e colegas cun sos cales at mantènnidu apustis fitos raportos epistolares. Esempru illùstre est su raportu cun su pintore lombardu Giuseppe Pellizza (Volpedo, 1868–1907), cun su cale Ballero cumpartzit fintzas sa curiosidade pro su mèdiu fotogràficu.
Beni chi siat arribadu a sa fama comente pintore e comente tale ancora ammentadu, Antonio Ballero si dedicat a sa fotografia dae sos annos nugoresos, cando teniat un'amistade afetuosa e unu diàlogu semper abertu cun Raffaele Ciceri, farmacista e fotografu, e Sebastiano Satta, iscridore e fotografu. Totus amadores, isperimentant cun liberdade e curiosidade su limbàgiu nou. Ballero bortat s'obietivu fotogràficu suo a sa vida de cada die chi ddu inghiriat, chirchende de acapiare e torrare s'umanidade cumplessa e isfacetada chi incontrat, dae sos amigos chi frequentat a cussos chi arribant in tzitade a tempus, pro cumèrtziu o àteras chistiones. In sas fotografias suas si reconnoschent sas fèminas de Oliena, in bestire traditzionale, chi portant produtos a sos mercados de s'antiga via Majore (oe cursu Garibaldi) o in sa pratza chi oe si narat San Giovanni. Si reconnoschent fintzas calicunu iscorzu, mancari sa tzitade siat creschida e cambiada meda in su sèculu passadu dae sas fotografias. Su paesàgiu naturale de Monte Ortobene est ricorrente; in sa punta sua est istadu collocadu in su 1901 su bronzu mannu de su Redentore, chi istimulat in sos nugoresos unu interessu nou pro sa passegiada chi leat a sa punta de su monte. Una fotografia significativa de Ballero, datada 1911, mustrat pro apuntu unu grupu interessente reunidu pro un'escursione: bidimus su pintore ispagnolu Bernardo De Quirós, s'iscultore Francesco Ciusa, Sebastiano Satta cun su fillu Vindice e, a pustis, Grazia Deledda cun sos duos fillos. In àteras immàgines su cuntestu est rurale: passat in antis de su sguardu fotogràficu suo animales e pitzinnos, traditziones e ritos de sa Sardigna barbaritzina.
S'Archìviu Ballero, un'archìviu de pessone cumpostu dae materiales eterogèneos custodiados dae sa viuda, Ofelia Verzelloni Ballero, est arribadu fintzas a sos dies nostros chene lacunas particulares e oe est cunservadu dae Ilisso in Nùgoro. Documentu istòricu de valore indiscutìbile, su corpus fotogràficu de negativos in bidru custruidu dae Antonio Ballero mustrat su colare de sa vida de cada die de Nùgoro, Tàtari e sos logos inghiriu, intre sa fine de su sèculu XIX e sos primos duos decènnnios de su sèculu XX. Ballero fotografaiat pro ammentare, pro mantènnere caras, immàgines e momentos, ma fintzas pro castiare cun atentziones, pro firmare cumpusitziones de lughe e umbras de importu formale mannu.
Bibliografia
Miraglia, Modernità della fotografia, in ITALIE 1880-1910. Arte a prova della modernità. Torino, Allemandi, 2000, pp. 69-75.
Antonio Ballero. Nuoro, Ilisso, 2004.
Antonio Ballero. Lo sguardo fotografico del pittore. Nuoro, Ilisso, 2007.
Aggiornamento
Commenti