Belchidda, Castello de Monte Agudu

Sa fortificatzione est situada subra de su montigru omònimu, chi apartenet a su sistema montagninu de su Limbara meridionale, in sa Sardigna N/E. A càusa de sa positzione sua su montigru de Monte Agudu in sos sèculos at acumpridu funtziones non petzi de difesa, ma fintzas de abbistada de sos inimigos e de controllu de sa pranura sutastante. Ultres a sos rùderes de su casteddu medievale, intre sa boscaglia est possìbile individuare sos restos de numerosos insediamentos prus antigos, partinde dae s'època prenuragica e nuràgica: unu dolmen, una sèrie de abitatziones, calicuna menhir, duas tzintas muràrias megalìticas de cales un'a 400 m , s'àtera a 460 m . Bundantes ancas sas testimonias de cultura materiale, cales tèulas, tzeràmicas, terraglie.
Sas primas noas documentàrias subra de su casteddu de Monte Agudu torrant a artziare a su sèculu XIII, cando fiat istadu sede de sa giudicessa Adelasia de Torres, gasi comente de archipìscamos, prelados e dignitari de su regnu. Ispetadore de sos chertos intre ibèricos e isolanos in su sèculu XV, de sighida a sa conchista catalanu-aragonesu de sa Sardigna su casteddu de Monte Agudu in manera progressiva aiat pèrdidu de importu comintzende su lentu declinu chi oe ce lu cunsignat in forma de rùdere.
De s'istrutura medievale, in s'ala prus arta de su montigru, no abarrant medas testimonias materiales. In sa pigada nche s'imbatte in una pesada de avampostu de guàrdia, un'ambiente de forma tondeggiante postu in antis de sa fortificatzione bera e pròpia, traditzionalmente definidu comente "subra de corpus de guàrdia".
Su corpus tzentrale de su casteddu deviat tènnere pranta ovale allongada, de N/E a S/O, pro un'amprura de belle 40 m; a s'internu de custu ispàtziu si bident redossos de paramentu muràriu, oramai sena forma, in prus de chi tèulas e pietrame mistu. A sa tzima de su monte sunt visìbiles sos restos de un'ambiente a fundu cuadradu acanta a su cale s'agatat una cisterna in parte terrada, chi deviat currispòndere a sa base de sa turre como iscumparta, ma ancora a sa ritza in su sèculu XIX.

Istòria de sos istùdios
S'istòria de sos istùdios chi riguardant su casteddu de Monte Agudu pigat sas mossas de su volùmene a cura de Barbara Fois, imprentadu in su 1992, cun sos istùdios de Foiso Fois subra de sos casteddos medievales in Sardigna; in particulare si bidat s'ischeda de Giuseppe Meloni insertada in sa publicatzione. A firma de Giuseppe Meloni e Pietro Modde est s'interventu de su tìtulu "Su casteddu de Monte Agudu" (1994). Prus reghente est sa monografia, semper de Meloni, de su tìtulu "Vita fitiana a Belchidda intre '700 e '800", de su 2004, in sa cale s'esàminat unu documentu de su Otighentos chi frunit una sèrie de ùtiles elementos fintzas in relatzione a su casteddu de Monte Agudu.

Bibliografia
Foiso Fois, Castelli de sa Sardigna medievale, a cura de B. Fois, Cinisello Balsamo, Amilcare Pitzos, 1992, pp. 223-224
Giuseppe Meloni - Piero Modde, Su casteddu de Monte Agudu, in Archìviu Istòricu Sardu, XXXVII, 1992, pp. 89-121
Giuseppe Meloni - Piero Modde, Su casteddu de Monte Agudu, Otieri, 1994
Giuseppe Meloni, Vita fitiana a Belchidda intre '700 e '800, Sassari, 2004
Giovanni Serreli, Totu sos casteddos de sos bator regnos, in Darwin. Cartulàrios, n. 1 (trìulas-austu 2006), pp. 104-109

Comente arribbare
Imboccata sa SS 597 in diretzione de Terranoa si pigat s'illoidura pro Belchidda. A paga distàntzia de s'abitadu s'agatat su casteddu de Monte Agudu.