Sas isculturas tardoantiche

Capitellu bizonale, bramadu costantinopolitano, Museu Archeològicu Natzionale de cagliari. Foto de Nicola Monari, de Catàlogu BBCC RAS

Comente pro s'istòria de s'architetura, fintzas pro s'iscultura altomedioevale in Sardigna si podet propònnere una periodizzazione chi protzedat in manera parallela a sas datas e a sos eventos de demarcatzione istòrica, de sa primidia introduzione de su cristianèsimu in s'ìsula a sa fine de s'època vandàlica (534 p.C.) pro sa documentatzione tardoantica, de sa metade de su VI a su sèculu VII pro cudda paleobizantina, de sa metade de su X a sas primas dècadas de su sèculu XI pro sa mediobizantina, cun raros documentos iscultòreos chi s'insertant a colmare su bòidu de su VIII-sèculu IX.
A su cuntestu de su campusantu de Santu Antiogu est riferibile su sarcòfagu de cale derivat unu frammentu marmòreu cun strigilature, cunservadu in sa locale colletzione Biggio, su cale pannellu tzentrale mustra sa figura de Orfeu liricino. Nen sas pretzisas iscumbatas cun sarcòfagos de su III-sèculu IV comente a cuddu cunservadu in sa losa de sa basìlica de San Gavino a Portu Turre, o anàlogos esemplares tardoantichi de ofitzina ostiense, nen sa letura iconologica chi identìficat Orfeu comente a figura de Cristu, bastant però a dimustrare sa fide cristiana de s'interradu, no appurabile subra de sa simpre base de su sugetu iconogràficu, comunu a sa produtzione destinada a non cristianos.
Su prus antigu documentu iscultòreu de segura iconografia cristiana est su frammentu de unu sarcòfagu a dòpiu registru, bènnidu de Terranoa e fintzas issu in sa collida de museos casteddàia. In su registru superiore sunt rafigurados "Sacrifìtziu de Isacco, Sanamentu de su paralìticu, Daniele in sa fossa de sos leones"; in cuddu inferiore restant sas concas de bator pessonàgios maschiles. Sa datatzione proposta pro sa produtzione sua est a sa fine de su III o a sos cumintzos de su sèculu IV, in un'ofitzina cun probabilidade de Òstia.
Àteros frammentos iscultòreos, fintzas issos oe in su Museu Archeològicu Natzionale de Casteddu, coberint s'arcu cronològicu de sa metade de su IV a su sèculu VII, indiziando sa continuidade de importatziones marmòreas de su continente itàlicu. Numerosos capitellos de s'ìsula, mescamente cuddos a fògias lisas, podent èssere istados traballados in ofitzinas romanas intre su IV e su sèculu V, nointames sa continuidade de produtzione in sos sèculos sutzessivos nde rendat difìtzile una collocatzione cronològica pretzisa.
Unu bellu capitellu de su Museu Archeològicu Natzionale de Casteddu (bides foto a cumintzu pàgina), a duas zonas cun kalathos a intretzu vimineo e colombe a sos àngulos de s'àbacu ospitante rughes laureadas, est imbetzes riconducibile a sa produtzione de ofitzinas costantinopolitane ativas in sa prima metade de su sèculu VI.

Aggiornamento

27/5/2026 - 16:35