Heinrich von Maltzan

"Gràtzias a su sapiente indiritzu e cussìgiu de su primu archeòlogu de s'ìsula, su canònicu Spano, si schiusero a sa mente mea sos tesoros archeològicos de custu paisu gasi pagu nòdidos, un'intreu mundu de s'antighidade - antighidade de cale peruna òpera finas como aiat craridu s'importu pro sa Sardigna".
Gasi in sa prefatzione sua iscriet Maltzan (1826-1874), barone tedescu nàschidu in Dresda de una nòbile e rica famìlia, e educadu in Inghilterra e a Vienna. L'òperat, su cale tìtulu originale est "Reise auf der Insel Sardinien nebst einem Anhang über die phönicischen Inschriften Sardiniens", essit a Lipsia in su 1869 e est bortada in Itàlia, ue at a essire cun una tzerta resessida in su 1886, de su capitanu Prunas Tola cun s'agiudu de s'insinnante suo de tedescu.
Maltzan est un'aventurosu biagiadore, custrintu pro motivos de salude a benefitziare de su clima mite de s'Àfrica e de su serente Oriente. Cumintzat duncas a biagiare in su 1852 e contina, intre perìgulos e venturas, finas a sa morte, de suitzida in Pisa in su 1874. Bìsita l'aorat in su 1868. Est un'osservadore atentu, chi gràtzias a s'agiudu de su canònicu Spano si sofferma in manera piessigna subra de s'istòria e subra de s'archeologia, tzitende e toddende documentet, cartinas, illustratziones. Cumintzat su biàgiu suo de Casteddu, de cale cursat sas bias "comente in gosu" e chi descriet cun coidadu finas dae s'isbarcu in s'istrinta imbuccadura de su portu. Sighit posca in s'Iglesiente, contende de sas minas e de s'istòria issoro, descriende Monteponi, Montevecchio, San Giuanne, e bia finas a Tàtari de sa cale enfatizat "s'estraneità", l'istàgio culturale e linguìsticu de su restu de s'ìsula. Nde descriet sa vida e sos costùmenes, sa limba e s'orgòlliu intelletuale, ma nd'isfàmiat sos monumentos, definende sas crèsias suas comente "istrumìngios architetònicos". Biàgiat posca longu sa costa setentrionale e cudda orientale ("tretu costerinu prus male coltivadu e prus pagu incivilito"). Dèdicat sos ùrtimos capìtulos de pare a pare a sa poesia populare sarda, a sa geologia e mineralogia, a sa flora e a sa fàuna; unu capìtulu posca est abbandadu a s'istòria "natzionale" de s'ìsula, inficiato però de sas "Cartas de Arborea", de cale descriet sos cuntènnidos e contat sa gènesi, cartas posca aende·si riveladas farsas ma chi tando inebriavano non petzi sos biagiadores ma grandu parte de su "intellighenzia" sarda, traende non pagos in s'errore de un'istòria isolana a sa grussera imbentada.

Aggiornamento

25/6/2026 - 13:32