Fotografia nel Novecento

Aristanis, butega de vasaio, particulare. Foto de Max Leopold Wagner, de Sardigna Digital Library

Durante su Noighentos sa tècnica noa si fiat difùndida in modu capillare diramende·si in possibilidade de impreos medas. In Sardigna est significativu su ruolu de sa fotografia in su de nde difùndere su connoschimentu. Sas primas dècadas de su sèculu sunt signados dae fotògrafos chi ant documentadu s'ìsula in antis de sas grandu trasformatziones industriales e turìsticas ponende sas bases pro un'interessu semper prus biu, sustentadu fintzas de s'iscoberta literària de sa Sardigna a traessu de sas òperas de Grazia Deledda o Sebastiano Satta. Finas dae sa metade de su sèculu sos fotògrafos sunt acostagiados dae collegas chi si giughent subra de s'ìsula atzisados dae su territòriu pagu suo esploradu, ricu de traditziones e bellesa: sa miradas internas issoro e esternos si diferèntziant subra de sa base de abitùdines, aspetativas e pregiudìtzios.
Sunt numerosos sos fotògrafos chi ant lassadu rastros intzisivos in su fràigu de s'imaginàriu visivu sardu. Pro fàghere carchi esèmpiu, sunt nòdidos sos tataresos Mario Pes (1887-1963) e Guido Costa (1871-1951. In Nùgoro sos fotògrafos amatoriales Raffaele Ciceri (1870-1921) e Piero Pirari (1886-1972), in prus de su pintore Antonio Ballero (1864-1932) e a su giurista e iscritore Sebastiano Satta (1867-1914). Semper a Nùgoro, Sebastiano Guiso (1891-1955) e su fìgiu Goffredo (1924-1983) pràticant sa professione de fotògrafos, cun un'istùdiu ispetzializadu in retratos. In Tàtari òperat Gino Canu Fadda, chi rilevat s'istùdiu fotogràficu Lori, a su cale s'acostàgiat s'Istùdiu Mannu.
Cun su susseguirsi de sas dècadas, si modìficat in manera sensìbile su panorama culturale e sotziale in cale s'insertat sa fotografia. Abèrrere un'istùdiu de posat no est prus s'ùnica possibilidade professionale, antis, de su pustisgherra est su fotoreportage su beru protagonista de sa crèschida de su limbàgiu fotogràficu. S'istajone est fertile in manera piessigna, sunt sos annos in cales colant a s'ìsula su fotògrafu frantzesu Henri Cartier-Bresson (1908-2004), unu de sos babbos de su fotogiornalismo, e s'antropòlogu Andreas W. F. Bentzon (1936-1971) cun sa mugere Ruth Zedeler (1940), chi unit sa fotografia a sos trastos cun cales osservat e contat sa cultura sarda. Significativos sunt sos traballos sardos de su fotògrafu e diretore de sa fotografia Wolfgang Suschitzky (1912-2016), de su fotògrafu umanista frantzesu Jean Dieuzaide (1921-2003), e de Marianne Sin-Pfältzer (1926–2015), sa cale fotografia est caraterizada dae profunda empatia prus chi de velleità documentàrias. Issa torrat a prus torradas a leare in Sardigna dae sos annos Chimbanta in antis, finas a s'istabilire a Nùgoro in sos primos Duamìgia. Un'istòria sìmile est sa de su fotògrafu italo-argentinu Pablo Volta (1926–2011), cojuadu a s'iscritora Ornella Volta (1927-2020). Fintzas issu cumintzat a biagiare in Sardigna in sos annos Chimbanta pro ispetzìficos documentàriu, fintzas a cando in sos annos Otanta no bi s'istabilit de su totu documentende in modu continuativo sa Barbàgia, de sos murales de Orgòsolo a su carrasegare de Mamujada, ma fintzas sos nuraghes, sas architeturas romànicas, sos minadores de Carbònia e sas salinas de Casteddu, sas cabannas de giuncu in Sinnis e sos massajos de Macumere. A su contràriu, su fotògrafu romagnolu Guido Guidi (1941) si fiat giutu in Sardigna duas bias solas in sa vida sua: pro su biàgiu suo de coju in su 1974 e baranta annos a pustis, in su 2011. In sos ùrtimos annos de su sèculu passadu madura totu una àtera generatzione de fotògrafos chi espressant sa netzessidade de andare in prus de sa documentatzione.
Dae documentu etnoantropologico subra de su mundu rurale, sos pastores, su folclore e sas traditziones populares, partinde dae su pustisgherra sa fotografia devenit trastu de autore: est oe unu limbàgiu cun cale giùghere cumplessas iscumbatas de sas mudadas culturales, de s'identidade sotziale, de su paisàgiu sardu e de sa vida fitiana de sos abitantes suos, in prus de chi mèdiat fundamentale pro numerosas pràticas artìsticas cuntemporàneas.

Bibliografia
La fotografia in Sardegna. Lo sguardo esterno. Gli anni del Dopoguerra, a cura di M. Miraglia. Nuoro, Ilisso, 2009.
La fotografia in Sardegna. Lo sguardo esterno. 1960-1980, a cura di M. Miraglia. Nuoro, Ilisso, 2010.
La fotografia. Le origini 1839-1890, a cura di W. Guadagnini. Milano, Skira, 201
G. D’Autilia, Storia della fotografia in Italia dal 1839 ad oggi. Torino, Einaudi, 2012.

Aggiornamento

4/9/2026 - 08:45