Senorbì, Crèsia de Santa Maria de Segolai

Su paisu de Senorbì est situadu subra de un'altura marnoso de sa Trexenta, regione de sa parte centromeridionale de sa Sardigna, rica de testimonias archeològicas. Est istadu de reghente abertu su Museu archeològicu "Ischit domu nostra", pro custoire mescamente sos repertos de sa necròpoli pùnica e romana de Monte Luna, chi at connotu insediamentos fintzas pretzedentes a cuddu pùnicu. In sa periferia N de su paisu s'erge subra de una punta sa pitica crèsia de su campu de Santa Maria de Segolai.

Descritzione
In època medievale sa ''villa'' de Segolaj fiat cumpresa in sa curadoria de sa Trexenta, de cale fiat su tzentru prus importante, e faghiat parte de su giuigadu de Casteddu. Paris cun àteras ''villas'', su 20 trìulas 1219 fiat istada donada dae su giùighe casteddàiu Lambertu Visconti a su fìgiu Ubaldo, in ocasione de su coju suo cun Adelàsia de Lacon-Gunale.
Subra de sa crèsia romànica, nòdida in sa zona comente a Santa Mariedda, no esistent noas documentàrias. S'impiantu faghet a collocare in cronologia in s'ùrtimu bator unu de su sèculu XIII. Deviat èssere in àula mononavata, concruida dae un'àbside semitzircolare. Est istadu posca crèschidu in currispondèntzia de su costàgiu N. Nella fatzada, orientada a S/O, si distinghet craramente sa parte relativa a sa fàbrica romànica, fraigada in arenaria cun filari de contzas squadrati de mèdia pezzatura, ordinatamente dispostos. Sa parte relativa a sa segunda fase edilìtzia est costruida imbetzes cun pedras non squadrate e in manera irregulare sistemadas.
Sa parte chi currispondet a su prospetu romànicu, cumpresa intro aiais paradu de àngulu e poggiante subra de unu zoccolo a sabata, est concruida dae una teoria ascendente de archetos pènsiles a ses agudu, cun dòpia ghiera, poggianti subra de peducci. Bi s'aberit su portale, privu de architrave ma cun una lunetta, chi unu tempus deviat èssere centinato, su cale chìgiu est impostadu subra de piticos capitellos modanati. In asse cun su portale s'àrtziat su campanile a vela, chi tenet una sola lughe archiacuta, prusaprestu ampra e in manera interna trilobata, in su cale terminale sunt de sos archetos pènsiles a ses agudu, cun dòpia ghiera, chi imbarant subra de peducci de sa forma illonghiada. Sas notèvoles dimensiones de su campanile resurtant sproporzionate respetu a sas piticas dimensiones de s'originària fatzada, larga m 4,62.

Istòria de sos istùdios
In s'Otighentos sa crèsia est istada registrada dae s'abate Vittorio Angius comente a intitulada a San Nicolò de Bari. In su Noighentos s'edifìtziu est istadu istudiadu dae Dionigi Scano (1907) e Roberto Coroneo (1993).

Bibliografia
V. Angius, boghe ''Senorbì'', in G. Casalis, Ditzionàriu geogràficu istòricu-istatìsticu-cummertziale de sos Istados de S.M. su Re de Sardigna, XVIII, Torinu, G. Maspero, 1849, p. 876;
G. Spano, in A. De sa Marmora, Itinerario de s'ìsula de Sardigna, Casteddu, Alagna, 1868, p. 178, nòdida 1;
G. Spano, Vocabulàriu sardu geogràficu patronìmicu e etimològicu, Casteddu, Alagna, 1872, pp. 101-102;
D. Scano, Istòria de s'arte in Sardigna de su XI a su sèculu XIV, Casteddu-Tàtari, Montorsi, 1907, p. 334;
M. Botteri, Guida a sas Crèsias medievales de Sardigna, Tàtari, Chiarella, 1978, p. 136;
Sa Provìntzia de Casteddu. Sos Comunos, a cura de N. Sciannameo-F. Sardi, Cinisello Balsamo, Silvana, 1985 (II e.), p. 246;
R. Coroneo, Architetura romànica de sa metade de su Milli a su primu '300, Nùgoro, Ilisso, 1993, ischeda 130;
R. Coroneo, Aiat pedidu romànicas de sa Sardigna. Itinerari turìsticu culturales, Casteddu, AV, 2005, p. 89.