Casteddu, Crèsia de sa Pura meda

Sa crèsia est in su bighinadu chi fiat istadu su fulcro de su podere polìticu e religiosu a Casteddu intre su XIII e su sèculu XIX.
Sa crèsia fiat istada cun probabilidade costruida a pustis de su 1554, cando sa nobildonna Gerolama Rams Dessena, chi paris cun àteras fìgias de sa nobilia casteddàia si fiat dedicada a sa vida monàstica, aiat fatu fraigare su bighinu monastèriu de clausura.
Su prospetu subra de sa bia Lamarmora aparit anònimu, tratende·si de unu simpre muru privu de ornamentos. S'intrada est subra de su caminu serradu dae unu cantzellu in ferru adobbadu agiuntu durante sos restàuros de su 1903-4; in prus de su cantzellu unu piticu pàtiu, bortadu a carrada, subra de su cale s'aberit su portale de intrada, architravato e cun lunetta ogivale subra de sa cale insistet un'arcu a ses agudu poggiante subra de capitellos traforati. A s'in subra s'istemma de nòbile de sa famìlia Brondo.
L'interno de sa crèsia est tutt'àteru chi anònimu e antis si distinghet pro s'elegàntzia formale cun sa cale sos costruidores aiant sighidu sos pretzetos de s'architetura gòticu-catalana.
Sa crèsia de sa Pura meda tenet navada ùnica partzida dae un'arcu a ses agudu in duos campadas bortadas a crusiera cun gemma pendula a su tzentru. Giuntu mediante un'arcu a ses agudu, su presbitèriu, de dimensiones reduidas respetu a s'àula, presentat una bella bia istellare, cun nervaduras e gemmas pendule e peducci istoriati. Anàloga cobertura a bia istellare presentant las ses capellas chi s'aberint subra de ambos chirros in currispondèntzia de sas primas duas campadas. Sa crèsia est illuminada dae bifore chi s'aberint subra de sos muros laterales e de oculi in sas capellas laterales. Duas tribunas de su monastèriu, como aiat serradu, s'aberint semper subra de sos muros laterales.
Sa crèsia aiat abarradu in impreu finas a su 1867 cando su monastèriu fiat istadu suprimidu e achiridu dae s'Istadu chi de sighida l'aiat impreadu a iscola. Serradu su monastèriu, aiat ispèrdidu sas mòngias, fintzas sa crèsia fiat istada abbandonada e serrada a su cultu. Petzi in su 1903-4, in ocasione de su chimbantenàriu de sa proclamatzione de su dogma de s'Immacolata Cuntzetu l'aiat pedidu fiat istada seberada pro sas tzelebratziones bàndidas e restaurada. Rùida torra a s'oblio sa crèsia fiat istada, in su 1933, assignada a sa cungregatzione de sas "Ancelle de sa Sacra Famìlia" chi tutt'como la custoit.

Istòria de sos istùdios
Istudiada in pretzedèntzia de Renata Serra, sa crèsia est ogetu de una sintètica ischeda in su volùmene de Francesca Segni Pulvirenti e Aldo Sari subra de s'architetura tardogòtica e de influssu de su Rinaschimentu (1994).

Bibliografia
G. Spano, Guida de sa tzitade e dintorni de Casteddu, Casteddu, Casteddu, 1861;
R. Serra, "Le parrochiales de Assèmini, Sestu e Settimo S. Pietro. Nòdidas pro un'istòria de s'architetura tardogòtica in Sardigna", in Atos de su de XIII cungressos de Istòria de s'architetura. Sardigna, Roma, 1966;
R. Serra, "S'architetura sardu-catalana", in sos de I Catalanos in Sardigna, a cura de J. Carbonell-F. Manconi, Cinisello Balsamo, Silvana, 1984;
A. Sari, "S'architetura de su Chimbighentos", in Sa sotziedade sarda in edade ispagnola, a cura de F. Manconi, I, Quart, Consiglio Regionale de sa Sardigna, 1992;
F. Segni Pulvirenti - A. Sari, Architetura tardogòtica e de influssu de su Rinaschimentu. Nùgoro, Ilisso, 1994, ischeda 37;
Artzidiòtzesi de Casteddu, collana "Aiat pedidu e arte sacra in Sardigna", Casteddu, Zonza, 1999;
A. Piseddu, Le crèsias de Casteddu, Casteddu, Zonza, 2000;
S. Murgia, Murera e sas crèsias suas in sos documentos de archìviu, Partiolla, Gràfica de su Parteolla, 2005.