Nora est collocada subra de unu promontòriu, su capu de Pula, separadu dae sa terraferma de un'istmu chi s'estendet in duas puntas: a O Ischit Punta 'e Su Coloru (sa punta de sa colovra), a E la Puntat de su Coltellazzo, in cara a s'isuledda omònima. S'àrea est dominada dae sa turre ispagnola de su Coltellazzo, in una positzione de grandu valore paisagìsticu.
Sas testimonias de sa tzitade arcàica sunt istadas in parte cobertas o burradas dae s'assentu de sa tzitade acontèssida in edade romana, mentras àteros disacatos sunt istados causados dae su bradisismo positivu chi interessat totu sa costa in tundu.
S'antighidade de sa fundatzione de Nora est sustentada dae sa nota omònima stele, datada a su IX-sèculu VIII a.C., ue est mentovadu pro sa prima bia su nùmene de sa Sardigna: "Shrdn". Nointames, sa fase abitativa prus antiga fintzas a como atestada torrat a artziare a su sèculu VII a.C. e est documentada dae unos cantos livellos missos in lughe in sos iscavos totora in corsicanu, a su de suta de s'istampu romanu de edade cesariana.
Sos bighinados abitativos de s'insediamentu fenìtziu s'articulant in duos grupos printzipales: su primu bighinu a sa marina S/E, sa cale antighidade est testimoniada dae frammentos dae tzeràmica de produtzione rodia, protocorinzia e nuràgica torrados a impreare in sos prenimentos de edade sutzessiva. Su segundu grupu est su de s'altura de Tanit, denumenadu in manera impròpria "kasbah" pro s'impiantu caòticu suo, pesadu in edade romana, chi s'estendet a d. de su caminu a palas de su teatru, e chi diat pàrrere rapresentare sa màssima irradiazione cara a N de su tzentru fenìtziu-pùnicu originàriu. Sos mòdulos costrutivos, comente a sos muros gai narados "a telàrgiu", sas cisterne "a bagnarola" e s'impiantu a porticato de sas abitatziones, ammustrant sa subravivèntzia in edade romana de tècnicas costrutivas de traditzione fenìtzia e pùnica.
Intre su teatru e s'altura de Tanit pesat unu tèmpiu anònimu sas cales istruturas a primu impatu diant pàrrere de edade romana, ma chi a un'atenta anàlisi ammustrant caraterìsticas, relativas a s'orientamentu e a su fundu, chi riconducono a s'edade pùnica. Unu àteru edifìtziu religiosu riferibile a sa fase arcàica de sa tzitade est localizadu subra de s'altura de Tanit, e aiat tentu vàrias fases de impreu impostadas subra de unos cantos restos muràrios de edade nuràgica, mancari sas testimonias presas a s'impreu cultuale torrant a artziare a s'edade pùnica. De su santuàriu est abarradu unu basamentu cun pietrame ligadu cun malta dae ludu e unos cantos grandiosos blocos angulares chi aporrint a sa traditzione templare fenìtzia.
Unu àteru logu de cultu pùnicu est situadu in s'estremidade S/O de sa penìsula (Ischit Punta 'e Su Coloru). Est costituidu dae una roca cun unos piticos tuvos cun probabilidade destinadas a cuntènnere sas ofertas a sa divinidade. Un'architrave in arenaria atzapadu in s'àrea, decoradu dae unu fregio de colovras urei sormontante unu discu solare aladu, aparteniat a un'edìcola de su tèmpiu. A E de custu cumplessu pesaiat su "tèmpiu de Eshmun", su cale cultu in edade romana est ricalcadu dae su de Esculàpiu.
Sa necròpoli fenìtzia, impreada intre su VII e su sèculu V a.C., fiat situada a su tzentru de s'istmu, no a largu de su tofet; mentras sas duas necròpolis pùnicas s'agataiant longu sa costa de su matessi istmu. Sa casta tombale prus difùndida in sa prima edade pùnica est cudda a putzu, mentras in edade ellenìstica sunt documentadas fintzas sas tziste dae pedra. S'impreu de sa necròpoli pùnica si còllocat intre su V e su sèculu III a.C.
Su tofet tzitadinu, impiantato in su sèculu IV a.C., fiat situadu in sa marina a sas cales coddos fiat pesadu prus tardu sa crèsia de Santu Efisio (reimpiegando a su mancu una stele de sas chi acumpangiaiant sos interros).
Sa cunformatzione de su promontòriu subra de cale pesat Nora at favoridu sin de sa nàschida sua s'impreu de diferentes aprodas temporàneos impreàbiles a segunda de sos binti, mancari su portu fiat collocadu in s'insenatura N/O: inoghe, gràtzias a sas prospezioni subàcueas, sunt istados individuados sos restos de sas banchine e de sos molos.

Istòria de sos iscavos
Sos primos interventos in su giassu, in su 1889, aiant pertocadu su tofet, mentras in sos annos sutzessivos fiant istadas fossadas sas necròpolis pùnicas e romanas e piticas partes de s'abitadu. A pustis de àteros modestos interventos, intre su 1952 e su 1960, Gennaro Pesce aiat postu in lughe bona parte de s'abitadu romanu. Dae su 1990 su giassu est interessadu dae iscavos sistemàticos continuativi a banda de unu grupu de Universidade.

Bibliografia
G. Patroni, "Nora. Colonia fenicia in Sardegna", in Monumenti Antichi dell'Accademia dei Lincei, 14, 1904, coll. 39-268;
P. Bartoloni-C. Tronchetti, La necropoli di Nora, collana "Collezione di Studi Fenici", 12, Roma, 1981;
S. Moscati, Italia punica, Milano, Rusconi, 1986;
Ricerche su Nora-I (anni 1990-1998), a cura di C. Tronchetti, Cagliari, Sainas, 2000;
C. Tronchetti, Nora. Sassari, C. Delfino, 2001 (Sardegna archeologica. Guide e itinerari; 1).

Comente arribbare
Dae Casteddu si sighit sa SS 195 pro Teulada finas a su km 27, ue s'acumprida a s. pro Pula. Rugradu su tzentru abitadu e imboccata sa bia Nora s'arribbat a s'àrea archeològica a pustis de 3 km.