Sas fortificatziones tardoantiche

Casteddu oder Calaris die Haupt und Residentz Statt des Vitze Konigs in Sardinien. De Sardigna DigitalLibrary

Intre sa metade de su V e sa metade de su sèculu VI Àfrica e Sardigna sunt in manera istrinta e torra interessadas in un'istòria comuna. In su sèculu V sos Vàndalos, bènnidos de s'Ispagna, bàrigant s'istrintu de Gibilterra e s'iscòstiant longu sas costas de s'Àfrica mediterrànea. In su 439 Genserico conchista Cartàgine.
Deretu sos Vàndalos "navigare pro fluctus bella coeperunt", comente a referit Salviano presbìteru de Massilia. A pustis de lu sachizo de Lilibeo e de Palermu in su 440 e a pustis de su sacu de Roma de su 455, in su 456 Genserico organizat ispeditziones in Còrsica; faghet a pessare chi fossas giai in atu sa conchista de sa Sardigna, netzessària conca de ponte.
Cun alternos fatos, s'ocupatzione vandàlica de s'Àfrica e de sa Sardigna tosta finas a su 533, cando ambas ridiventano romanas cun sa conchista bizantina. Giustinianu providit tando a su riprìstinu de sas fortificatziones, in s'àmbitu de unu pranu de portada imperiale, chi previdet s'afortigamentu de sos sistemas difensivos siat longu su "limes" orientale, siat longu cuddu otzidentale, de sa Dalmàtzia a sa badde inferiora de su Danùbiu, a sa Ligùria, a s'Ispagna e mescamente in s'Àfrica setentrionale. Inoghe si determinant sos investimentos prus bundantes, non petzi longu sa frontera interna, pro sa defensa de sas curreras bèrberas, ma fintzas in sos antigos tzentros costeris, cun su riprìstinu de sos muros chi esistint e cun su fàbricu de fortilesas "ex novo".
Nudda osta duncas a s'ipòtesi chi in su sèculu VI, si non meda suta Giustinianu, fintzas in Sardigna s'esseret provididu a realizare o a aporrire in atòliu unu dòpiu sistema difensivu, siat longu sas costas, a defensa de sos puntos istratègicos de su tratzadu viàriu, siat longu su "limes" internu, a defensa de sos Barbaritzinos, longu sa barriera naturale de su riu Tirso. Caso pro casu at a bisongiare detzìdere pro òperas fortificatorie realizadas "ex novo", s'in casu mai suta Giustinianu, e imbetzes supravivèntzia, tutt'a su prus riadattamento de istruturas militares apprestate in manera anteriore a s'època vandàlica.
Oe s'est punnados a ipotizare unu "bòidu" edilìtziu in su sèculu vandàlicu, prusaprestu chi una sistemàtica òpera de smantellamento de sas defensas costeras a banda de sos "bàrbaros"; nen paret chi sos matessi atzentret prus espostos a sa "vandàlica rabies" de Genserico e Trasamondo apant torradu a intèndere de su càmbiu de amministratzione in manera ispetzificamente traumàtica.
De altronde sos istùdios prus reghentes subra de sas orìgines de Santa Igia, in s'altomedioevo capitale de su giuigadu de Casteddu, parent individuare fatores poleogenetici, comente a s'atratzione urbanìstica esertzitada dae unu santuàriu martiriale o de unu cultu in manera piessigna importante, diversas de s'iscarna difendibilità de sas costas. Tantomeno nde faghent torrare a artziare sas càusas a destruiduras vandàlicas pro como in manera larga ipotèticas, in una tzitade comente a Casteddu, verosimilmente truncada e policentrica, caraterizada dae sa compresenza de istruturas a utilizatzione diversificada, comente a su "castrum" ammentadu dae Procopio in su passu subra de sa cùrtzia ocupatzione gòtica de su 552, su matessi in cale sos Bizantinos, in su 530, aiant pòdidu intrare petzi a pustis de àere ammustradu a sos difensores sa conca de Zazo, su vàndalu derrotadu.

Aggiornamento

27/11/2025 - 10:26