Seguici su
Cerca Cerca nel sito

Arborea, tzitade de fundatzione

Arborea, tzitade de fundatzione

Arborea, tzitade de fundatzione
Arborea, tzitade de fundatzione. Foto de Sardigna Digital Library

Arborea, collocada  a su tzentru de sa bonìfica manna a beru de sa zona a sud de Aristanis, naschet comente a Villaggio Mussolini, inauguradu dae su re Vittorio Emanuele III in su 1928, ma duos annos a pustis de s'inauguratzione fiat devènnidu comunu cun su nùmene de Mussolinia pro pigare su nùmene atuale in su 1944 a pustis de sa ruta de su fascismu.
Sa tzitadina est in manera istrinta collegada a sa grandiosa operatzione de bonìfica de sas paules aristanesas e est unu de sos medas progetos predispostos in antis de sa grandu gherra, cumintzadu a su mancu dae su 1911 in sas aspiratziones e in sos propòsitos de unu deputadu de Terrarba, Felice Porcella. Fiat istadu posca sa Sotziedade Bonìficas Sardas, cun s'ingenieri Giulio Dolcetta e cun s'initziativa finantziària de sa Banca Cummertziale de su grupu Bastogi, a realizare s'impresa cun unu movimentu ampru meda de òmines e mèdios.
Si trataiat de un'interventu ampru e cumplessu mirante a razionalizzare su territòriu, mescamente pro su sartu e sas potentzialidades produtivas suas. In prus de s'interventu de bonìfica, chi bia bia recuperaiat ètaros de coltivare e de abbare cun sas duas idrovore in manera apòsita predispostas pro sa "redentzione" de sas terras, fiat istada realizada una sèrie de bidditzolos rurales chi aiant tentu posca in sa localidade Alabirdis su tzentru de servìtziu, batijadu apuntu Villaggio Mussolini.
Fiat un'agregatzione de edifìtzios privos de unu beru disinnu urbanìsticu e ruotanti a inghìriu a sa crèsia dominada dae unu campanile ue campeggiava sa significativa iscrita RESURGO.
S'edifìtziu religiosu, dedicadu a su Redentore, òcupat su chirru cùrtziu de sa pratza, mentras totus sos àteros fràigos si còllocant perpendicolarmente: subra de unu chirru sas iscolas elementares e una domo bifamiliare pro sos impreados, subra de s'àteru sa locanda de su Gallu Bianco e su palatzu de sas butegas. In cara su munitzìpiu cun sa domo de su diretore de sa bonìfica e s'edifìtziu de sa S.B.S.
Totus custos edifìtzios presentant un'architetura de sos caràteres montanos "in manera vaga" e pittoreschi in una zona lada de su totu comente a sa bonìfica de Sassu. Custu limbàgiu est impreadu fintzas in sa chirra de su campusantu cun fascas bicrome e torricini cun coberturas a spiovente de gustu storicista. Francu sa crèsia, progetada dae G. Bianchi e acabada in su 1928, sos àteros edifìtzios fiant istados realizados subra de progetu de s'ingenieri Carlo Avanzini, iscumpartu prima de s'ora in su 1932.
De su puntu de bista architetònicu, tando, bi fiat istadu una mudada cun sa sèrie de òperas progetadas dae s'ingenieri Giovanni Battista Ceas segundu unu limbàgiu oramai ratzionalista: sa domo de su balilla e sa domo de su fàsciu, e, pagu a pustis, sa caserma de sa Milìtzia Voluntària de Seguridade Natzionale, però prus pagu interessante.
Faghet a signalare in fines sa tarda Domo de su cooperatore, inaugurada oramai in su 1960, òpera de unu de bator progetistas, s'ingenieri de orìgine dàlmata Nino Cerlienco, chi presentat unu limbàgiu simpre, ma oramai superadu, basadu subra s'impreu de sa trachite locale e subra de s'isperdìtziu de frammentos de predamolina iscura in su corpus de una muratura grae.

Istòria de sos istùdios
Una rassegna de sos istùdios s'agatat in sa bibliografia relativa a s'ischeda in su volùmene de s'"Istòria de s'arte in Sardigna" subra de s'architetura oto-novecentesca (2001).

Bibliografia
M. Vinelli, "Mussolinia, nuovo Comune di Sardegna", in Mediterranea, 4, 1931, pp. 6-19;
S. Rattu, "Mussolinia di Sardegna", in Urbanistica, 1, 1939, pp. 40-46;
R. Mariani, Fascismo e "città nuove", Milano, Feltrinelli, 1976;
R. Martinelli-L. Nuti, "Città nuove in Sardegna durante il periodo fascista", in Storia Urbana, II, 1978, 6, pp. 291-324;
P. Ibba, "Le prime esperienze del razionalismo in Sardegna. La città nuova di Mussolina", in Studi Sardi, XXVIII, 1988-89, pp. 443-457;
G. Pellegrini, "L'eccezione e la regola: Eclettismo, Macchinismo e Razionalismo nelle architetture di Mussolinia di Sardegna", in Studi Sardi, XXXI, 1997-98);
G. Pellegrini, "Mussolinia di Sardegna", in Le città di fondazione in Sardegna, a cura di A. Lino, Cagliari, Cuec, 1998, pp. 133-138;
Resurgo. Da Mussolinia ad Arborea: vicende e iconografie della bonifica, a cura di G. Pellegrini, Cagliari, Janus, 2000;
F. Masala, Architettura dall'Unità d'Italia alla fine del '900. Nuoro, Ilisso, 2001, scheda 108;
Città di fondazione italiane 1928-1942, Latina, Novecento, 2005, pp. 251-259.

Aggiornamento

26/2/2026 - 09:27

Commenti

Scrivi un commento

Invia