William Henry Smith

"In sas duas bìsitas chi apo acumpridu in Sardigna durante s'ùrtima gherra mi so conchinadu chi pagos logos, oponende·si a sos ammajos assimilatrici de sa tziviltade, ant cunservadu parte meda de su primitivu caràtere issoro. E aende tentu s'onore de èssere incarrigadu dae sos Lord Cummissàrios de s'Ammiragliato, in su 1823 e 1824, de su rilevamentu de cuddas costas, apo pessadu de agiùnghere a sas osservatziones pretzedentes meas sas informatziones subra de s'istadu generale de s'ìsula e subra de sas risursas suas, comente a su tempus e sos doveres professionales meos mi diant àere permìtidu de fàghere, a sa fine de acontzare, in carchi modu, a cudda farta de datos chi pro mene fiat gasi ladinu in sa mea in antis relatzione". Custa sa motivatzione chi aiat ispintu William Henry Smith a iscrìere, in su 1828, su suo ''Sketch of the present istades of the Island of Sardinia''.
Nàschidu in Westminster in su 1788, tenet deghessete annos cando intrat a fàghere parte de sa Marina Britànnica e at giai biagiadu in s'Otzèanu Indiano e in su Pacifico; pigat posca parte a sas gherras contra Napoleone e partètzipat a sa defensa de sa Sitzìlia de sos atacos de Murat. Devenit espertu cartògrafu e si dèdicat fintzas a sos istùdios astronòmicos, publichende diversas òperas e costruende un'osservatòriu astronòmicu a Bradford. Su suo ''Sketch'' (in italianu ''abbotzu, sìntesi'') est una de sas òperas prus importantes intre sas relatziones de biàgiu de s'Otighentos, nointames no apat tentu grandu difusione. Cando su libru aparit in Inghilterra, sa Sardigna est a beru un'ìsula disconnota e misteriosa, e su Capitanu tenet su mèritu de la presentare, a sos ogros de sos suos cunnatzionales, comente a possìbile tapa de su Grand Tour Europeu. Armadu de cannochiale, issu nde cursat intreu su perìmetru: est unu geògrafu, idrogeografo e cartògrafu. Cun su còmpitu de nde pònnere a puntu sa carta b'abarrat ultres un'annu (devenit amigu de su Sa Marmora chi li faghet lèghere in anteprima su suo ''Voyage'') ma non si lìmitat a sas costas: bìsitat sas tzitades printzipales, e carchi zona de s'internu. L'òperat, in prus de treghentas pàginas cun una deghina de illustratziones, est iscrita cun unu limbàgiu sicu e lestru, prus atentu a su datu e a sa minuda chi a su ritmu literàriu, e ispetzialmente cando tratat sa parte de sas costas, sas descritziones si faghent minuziose. Contat fintzas s'istòria antiga de s'ìsula referende·la, comente a a fitianu acadesset in cuddos annos, a sos fatos de sos Trojanos e de sos Gregos. Su capìtulu prus interessante est cuddu subra de sos impreos e costùmenes, contados cun particulare atentzione a sas superstitziones. Impossìbile non signalare un'errore bizarru, a su mancu pro unu cartògrafu: sustentat - e torrat a nàrrere a distàntzia de bintighimbe annos - chi sa Sardigna est prus manna de sa Sitzìlia.

Aggiornamento

25/6/2026 - 13:22