Silanos, Crèsia de Santa Sabina

S'àrea in cale pesat sa crèsia de Santa Sabina mustra ancora oe sos rastros lassados dae s'òmine in mìgias de annos de contina presèntzia. In su matessi paisàgiu de su campu coesistent su nuraghe, una tumba de sos gigantes e sa crèsia medievale. In su sèculu XIX si teniat memòria de unu monastèriu benedetinu, a su cale sa crèsia diat èssere istada atacada.
Santa Sabina de Silanos devet su suo faschent non petzi a s'unitzidade de sas formas architetònicas suas, ma fintzas a sa bighinàntzia de su nuraghe omònimu, de sa cale tzima si gosant sa bista de sos coberturas de sa crèsia e su bellu panorama de sa pranura de su campu in tundu.
S'edifìtziu tenet unu fundu originale, chi sugerit sa preesistenza de un'impiantu tardoantico o bizantinu, modificadu in su sèculu XI. Si tratat de una rotonda tzentrale coberta dae una cùpula e absidata cale s'acostàgiant duas càmeras retangulares cobertas in linna e fintzas issas aiat concruidu a E de àbsides. Sos materiales costrutivos sunt su calcare e sa predamolina.
In su prospetu O s'aberint sos duos portales de atzessu. Su printzipale, in sa rotonda, est de su tipu a architrave simpre gravante subra de sas murature perimetrales e si caraterizat pro èssere pretzèdidu dae unu protiro timpanato. Su protiro forma unu piticu vanu longu pagu prus de duos metros, abertu in manera frontale e bortadu a carrada. Su profilu frontale de su protiro est decoradu dae contzas a listello dispostos a semichircu longu su profilu superiore de sa bia. Su portale segundàriu in sa càmera nord est de su tipu centinato a totu de ses, cun grandu blocos de iscura predamolina chi fungono de stipiti. Sa centina ateretantu est ribattuta de contzas a listello dispostos a semichircu longu su profilu superiore.
Su paramentu muràriu de sa càmera S inditat comente a custa siat in grandu parte frutu de ricostrutzione, comente si siat coerente cun sos restos de murature chi inditant craramente sa presèntzia de unu vanu laterale fintzas in orìgine.
Pro sa parte bassa de s'edifìtziu sunt istados impreados grandu blocos de predamolina bènnidas de su nuraghe chi pesat a palas de sa crèsia. Sa parte arta est in predamolina caraterizada dae su colore craru, ue ispicant duos filari de contzas in andesite, impreados a fines decorativos. In su prospetu E si notat sa pregevole fatura de sas duas monofore (aberturas a feritoia verticale) decoradas cun strombo a gradoni concruidu dae centina a totu de ses.
Intrados a sa crèsia dae su portale printzipale est possìbile a osservare su tipu de cobertura impreadu pro sa rotonda. Si tratat de una pseudocupola, sa cale sagoma conoide derivat de sa ricostrutzione de sa tzima, acontèssida a pustis de una derrota. Su strombo de sas monofore, cumplessu a s'esternu, si torrat a presentare a s'internu in formas prus simpres.

Istòria de sos istùdios
Sa crèsia est istada ogetu de interessu in su cursu de su sèculu XX a banda de Raffaello Delogu, Renata Serra e Roberto Coroneo. S'istùdiu at tentu contu de sas peculiaridades istruturales chi la diferèntziant de cale si siat àteru fràigu medievale in Sardigna. De ùrtimu Fernanda Poli (2002) nd'at antitzipadu sa datatzione a s'edade altomedievale.

Bibliografia
R. Delogu, S'architetura de su Medioevu in Sardigna, Roma, Sa Libreria de s'Istadu, 1953, pp. 74-76;
San Lorenzo de Silanos. Santa Sabina de Silanos, a cura de F.A. Vargiu, Otieri, Su Torchietto, 1987; R. Serra, Sa Sardigna, collana "Itàlia romànica", Milanu, Jaca Book, 1989, pp. 410-411;
R. Coroneo, Architetura romànica de sa metade de su Milli a su primu '300, Nùgoro, Ilisso, 1993, ischeda 8;
F. Poli-G. Lambrocco, "Sa crèsia de Santa Sabina in Silanos, possìbiles percursos de letura" , in Archìviu Istòricu Sardu, XLII, 2002, pp. 27-85;
R. Coroneo-R. Serra, Sardigna preromànica e romànica, collana "Patrimòniu artìsticu italianu", Milanu, Jaca Book, 2004, pp. 243-244;
R. Coroneo, Aiat pedidu romànicas de sa Sardigna. Itinerari turìsticu-culturales, Casteddu, AV, 2005, p. 59.

Comente arribbare
Si lassat sa SS 131 a s'artària de Macumere, pro imboccare sa SS 129. Subra de sa s. s'adobiat su bìviu pro sa SP 6 conca a Silanos. Superadu su tzentru abitadu si sighint sos indicos pro su nuraghe e sa crèsia de Santa Sabina, aorados in abertu sartu.