Silanos, Crèsia de San Lorenzo

Silanos s'agatat in su coro de sa Sardigna, in su Màrghine, in curtzesa de su Monte Arbu e de numerosos cursos de abba, intre cale su Riu Bidiene. Su territòriu est ricu de documentatzione archeològica mescamente de edade nuràgica. A cùrtzia distàntzia de s'abitadu pesant su nuraghe e sa crèsia de Santa Sabina. Su giassu de sa crèsia de San Lorenzo currispondet imbetzes a una cava de carcare ancora in parte ativa.
Non sunt istadas fintzas a como atzapadas atestatziones documentàrias subra de sa data de arretamentu de sa crèsia de San Lorenzo de Silanos, chi pro bia de sos caràteres formales suos tasit a sas maestranze cistercensi ativas in s'abbadia de Santa Maria de Curtzas a fùrriu a sa metade de su sèculu XII.
Sa crèsia est in àula ùnica, cun àbside a E e cobertura de linna, e est de su totu realizada in iscura pedra vulcànica. Una sèrie de monofore e una lughe cruciforme in su frontone E lassant penetrare sa lughe in s'àula. Robustas aiais paradu angulares rinserrano sos prospetos.
Sa fatzada, concruida dae campanile a vela, tenet portale architravato iscumpassadu dae un'arcu de iscarrigamentu a ses agudu. A metade de s'ispigru curret una curnisa orizontale suta cale s'agatant sete archetos subra de peducci in manera vària traballados, chi sighint in sos costàgios e in s'àbside. A s'internu si cunservant lacerti de afriscu ascritos a sa prima metade de su sèculu XIII.

Istòria de sos istùdios
S'istòria de sos istùdios subra de sa crèsia de San Lorenzo de Silanos pigat sas mossas de sa boghe "Silanos" (1850) de Vittorio Angius, in su "Ditzionàriu" de su Casalis; de su sèculu sutzessivu sunt sos istùdios de Raffaello Delogu (1948 e 1953). In su 1981 essit su contributu de Vico Mòvida, sighidu dae s'istùdiu de Giuseppe Masia (1982) e de sa publicatzione curada dae Franco Antonio Vargiu (1987), cun interessante rilievu gràficu. De signalare posca s'ischeda insertada in su volùmene de Renata Serra subra de sa Sardigna romànica (1989) e sos artìculos de Maria Cristina Cannas e de Alma Casula (1990). De Roberto Coroneo est una sintètica ischeda in su volùmene subra de s'architetura romànica in Sardigna (1993).

Bibliografia
V. Angius, "Silanos", in G. Casalis, Ditzionàriu geogràficu istòricu-istatìsticu-cummertziale de sos Istados de S.M. su Re de Sardigna, XX, Torinu, G. Maspero, 1850, p. 138;
R. Delogu, "Architeturas cistercensi de sa Sardigna", in Studios Sardi, VIII, 1948, pp. 115-116;
R. Delogu, S'architetura de su Medioevu in Sardigna, Roma, Sa Libreria de s'Istadu, 1953, pp. 140-141;
V. Mossa, Architetura e paisàgiu in Sardigna, Tàtari, Carlo Delfino, 1981, p. 80;
G. Masia, S'Abbadia de Cabuabbas de Sindia (1149) e s'influssu ispirituale suo e sotziale in sos sèculos XII e XIII, Tàtari, Tipografia Artisana Tataresa, 1982, pp. 90-91;
San Lorenzo de Silanos. Santa Sabina de Silanos, a cura de F.A. Vargiu, Otieri, Su Torchietto, 1987; R. Serra, Sa Sardigna, collana "Itàlia romànica", Milanu, Jaca Book, 1989, pp. 412-413;
M.C. Cannas, "Decoraduras iscultòreas in sas crèsias cistercensi de sa Sardigna", in I Cistercensi in Sardigna. Aspetos e problemas de un'Òrdine monàsticu benedetinu in sa Sardigna medievale, a cura de G. Ispiga, Nùgoro, Amministratzione provintziale de Nùgoro, 1990, pp. 254-55;
A. Casula, "Testimonias de s'architetura cistercense in sa Sardigna setentrionale", in I Cistercensi in Sardigna. Aspetos e problemas de un'Òrdine monàsticu benedetinu in sa Sardigna medievale, a cura de G. Ispiga, Nùgoro, Amministratzione provintziale de Nùgoro, 1990, p. 227;
R. Coroneo, Architetura romànica de sa metade de su Milli a su primu '300, Nùgoro, Ilisso, 1993, ischeda 58;
R. Coroneo, Aiat pedidu romànicas de sa Sardigna. Itinerari turìsticu-culturales, Casteddu, AV, 2005, p. 59.