Semèstene, Crèsia de San Nicola de Trullas

Crèsia de Santu Nigola de Trullas. Foto de Marco Ceraglia, 2009, de Risursas digitales Sardigna IDV

Semèstene est in s'altura de Campeda, in s'oru de su Riu ischit Puntigia. Su territòriu, fertile e in manera crispa coltivadu, at torradu importantes documentos archeològicos de sa presèntzia umana finas dae s'edade preistòrica. Sa crèsia de San Nicola de Trullas o Truddas est situada in abertu sartu, in su giassu de una villa dominica de edade romana, subra de sa cale in su Medioevu fiat istadu impiantato unu monastèriu camaldolesu.
Sa crèsia de San Nicola de Trullas est unu de sos edifìtzios prus interessantes in s'intreu panorama romànicu sardu. A sa puresa de sas formas architetònicas suas s'agiunghet su prètziu de sos afriscos de sos primos deghènnios de su sèculu XIII, chi nde decorant l'interno.
Fiat istadu pesada pro voluntade de sa famìlia de sos Athen in antis de su 1113, cando fiat istadu donada a sos Camaldolesos, chi s'annessero a unu monastèriu pròpiu. De s'amministratzione de custu ùrtimu si tenet noa gràtzias a sas cartas de su ''Condaghe de San Nicola de Trullas'' (XII-sèculu XIII).
S'àula mononavata s'articulat in duos campadas cuadradas, bortadas a crusiera e separadas dae unu sottarco impostadu subra de lesene.
Sa fatzada est bipartita de una curnisa orizontale: in s'ala bassa s'aberit su portale architravato cun arcu de iscàrrigu a ses torradu a pesare, in s'ala arta una sèrie de archetos subra de colonnine creat una farsa lògia. Ogni colonnina est iscumpassada dae unu peduccio cun funtzione de capitellu, decoradu dae intzisiones o rilievos bassos meda. Intre un'archetu e s'àteru s'agatant contzet cun allògios pro batzinos tzeràmicos.
Longu su terminale de sos costàgios e de s'àbside, scanditi de una lesena mediana, current archetos. In ogni costàgiu s'aberint duos monofore, cun strombo siat lisu, siat gradonato comente a sas de s'àbside.

Istòria de sos istùdios
S'istòria de sos istùdios chi riguardant San Nicola de Trullas est rica de contributos: si signalant sas boghes ''Sassari'' e ''Semèstene'' (1849) de Vittorio Angius, in su Ditzionàriu de su Casalis, sighidas dae sas noas de Dionigi Scano (1907) e Raffaello Delogu (1953). A su 1959 torrat a artziare s'artìculu de Giovanni Lilliu, mentras prus reghente est sa monografia de Ginevra Zanetti subra de sos mòngios camaldolesos in Sardigna (1974). Benint posca publicados s'artìculu de Michele Pintus (1976) e s'istùdiu de Renata Serra in su volùmene suo subra de sa Sardigna romànica (1989). Prus reghente sa sintètica ischeda de Roberto Coroneo (1993).

Bibliografia
V. Angius, ''Sassari'', in G. Casalis, Dizionario geografico storico-statistco-commerciale degli Stati di S.M. il Re di Sardegna, XVIII, Torino, G. Maspero, 1849, p. 323;
V. Angius, ''Semestene'', in Goffredo Casalis, Dizionario geografico storico-statistco-commerciale degli Stati di S.M. il Re di Sardegna, XVIII, Torino, G. Maspero, 1849, pp. 833-834;
D. Scano, Storia dell'arte in Sardegna dal XI al XIV secolo, Cagliari, Montorsi, 1907, pp. 121-124;
R. Delogu, L'architettura del Medioevo in Sardegna, Roma, La Libreria dello Stato, 1953, pp. 109-111;
G. Lilliu, ''Trulla ''cupola'' in Sardegna'', in Archivio Storico Sardo, XXVI, 1959, pp. 509-521;
G. Zanetti, I Camaldolesi in Sardegna, Cagliari, Fossataro, 1974, pp. 81-112;
M. Pintus, ''La chiesetta di San Nicola di Trullas'', in Atti della Facoltà di Ingegneria dell'Università di Cagliari, 4, 1976, pp. 275-302;
R. Serra, La Sardegna, collana ''Italia romanica'', Milano, Jaca Book, 1989, pp. 389-391;
R. Coroneo, Architettura romanica dalla metà del Mille al primo '300. Nuoro, Ilisso, 1993, scheda 10;
R. Coroneo-R. Serra, Sardegna preromanica e romanica, collana ''Patrimonio artistico italiano'', Milano, Jaca Book, 2004, pp. 102-110;
R. Coroneo, Chiese romaniche della Sardegna. Itinerari turistico-culturali, Cagliari, AV, 2005, pp. 56-57.

Comente arribbare
Semèstene s'agatat a belle 50 km de Sassari. Cursende sa SP 8 in diretzione de Putumajore, a pustis de 2,5 km s'indivìduat subra de sa s. sa crèsia romànica de San Nicola de Trullas.