Ceraxus, Crèsia de San Lussorio

Su territòriu de Ceraxus resurtat in manera crispa istadu finas dae s'edade preistòrica. In su tzentru istòricu si cunservat sa crèsia romànica de San Giuliano. Sa de San Lussorio s'agatat imbetzes intre Ceraxus e Pauli, fortzis in su giassu de s'antigu bidditzolu de Pau, ue fiat unu monastèriu vittorino.
Sa crèsia de San Lussorio, ascrivibile a su sèculu XII, est lòmpida a nois in istadu de abbandonu e est istada restaurada petzi de reghente.
Su fundu est in tres navadas. Sas murature sunt in pedra calcàrea. De s'istrutura originària abarrant sa parte anteriora de su costàgiu N e sa fatzada. Su telàrgiu de s'edifìtziu est articuladu dae unu basamentu e de robustas aiais paradu angulares.
Sa terminazione de sa navatella N in orìgine presentaiat unu semitimpano suta su cale curriat una sèrie de archetos monolìticos subra de peducci decorados. Duos lesene, giuntas in arcadas, scandivano s'ispàtziu in tres ispigros.
In sa parte mediana de sa fatzada s'agatat su portale architravato e iscumpassadu dae arcu de iscarrigamentu torradu a pesare. In asse s'aberit una bifora cun colonnina tzentrale. A su cùcuru s'àrtziat unu campanile a vela cun lughe ogivale. S'indivìduant fintzas unu contzo cun allògiu pro batzinos tzeràmicos, unu àteru decoradu cun rombu gradonato e unu tres isculpidu cun una trama de motivos istellares.

Istòria de sos istùdios
Pro sa crèsia de San Lussorio faghet a consultare sa boghe "Ceraxus" (1849) de Vittorio Angius, in su "Ditzionàriu" de su Casalis, sighida a unu sèculu de distàntzia de s'artìculu de Maria Fritos (1961). De su 1984 est su contributu cuntènnidu in su volùmene de Anna Saiu Deidda, de su 1989 su volùmene de Renata Serra subra de s'architetura romànica in Sardigna. In su 1993 Roberto Coroneo dèdicat a sa crèsia un'ischeda in su volùmene suo subra de sa Sardigna romànica.

Bibliografia
V. Angius, "Ceraxus", in G. Casalis, Ditzionàriu geogràficu istòricu-istatìsticu-cummertziale de sos Istados de S.M. su Re de Sardigna, XVIII, Torinu, G. Maspero, 1849, pp. 796-797;
M. Fritos, "Documentos inèditos subra una pèrdida crèsia romànica: San Lucifero de Casteddu", in Bulletinu de su Tzentru de Studios pro s'Istòria de s'Architetura, XVII, 1961, pp. 63-81;
A. Saiu Deidda, "Òperas de arte e de architetura in Sardigna in sos disinnos de su'600", in Arte e Cultura de su '600 e de su '700 in Sardigna, Nàpule, 1984, pp. 319-333;
R. Serra, Sa Sardigna, collana "Itàlia romànica", Milanu, Jaca Book, 1989, pp. 347-348;
R. Coroneo, Architetura romànica de sa metade de su Milli a su primu '300, Nùgoro, Ilisso, 1993, ischeda 73;
R. Coroneo, Aiat pedidu romànicas de sa Sardigna. Itinerari turìsticu-culturales, Casteddu, AV, 2005, p. 95.