Su cumplessu est fossadu subra de unu costone calcàreu a sas pende·nos meridionales de su Monte Mamas, in su tataresu, Sardigna nord-otzidentale.
Sa necròpoli cumprendet 18 domus de janas pluritzellulares divididas in duos grupos de un'antigu tratturo. Si distinghent pro sas caraterìsticas architetònicas e decorativas sas tumbas I, II, III, IV, VI e XIII, XVI.
Sa tumba I presentat un'impiantu planimètricu a "T", cun 12 tzellas, posca creschidu.
S'intrada, orientadu a S/E e pretzèdidu dae unu cùrtziu invitu, ponet in s'anticella cuadrangulare cun bòveda spiovente. Sos muros de intrada e de fundu de su vanu sunt decoradas dae curnisas, pannellos retangulares e lesene.
Unu portellu cun rincasso a curnisa ponet in sa tzella retangulare, in manera prètzisa decorada, cun una protome bovina a manca de s'intrada. Duos bassos setos divisòrios separant sa tzella de s'ambiente sutzessivu retangulare, decoradu dae curnisas, pannellos e motivos corniformi ricurvi.
Duos grupos de tzellas s'isvilupant longu s'asse longitudinale de sa domus: a manca, unu vanu sopraelevato oblungo, ue s'aberint una càmera cuadrangulare e duas tzirculares; a dereta, un'ampru vanu retangulare trasversale, cun setos divisòrios, subra de cales s'incrarat unu piticu ambiente reniforme.
Sa tumba II, formada fintzas issa de 12 vanos dispostos a "T", est istada posca creschida.
Unu piticu "dromos" introduit in s'anticella a forma de trapètziu, in manera rica decorada dae lesene, pannellos, protomi a corna lunadas subrapostas, corna a barca inscritte, motivos a clessidra e a zig-zag orizontale. Protomi taurinas cun corna lunadas cumparent fintzas a sos chirros de s'intrada de sa tumba.
Sa sutzessiva tzella, cudda majore, mustra subra de su portellu de intrada duas ampras corna a fasca inscritte; su matessi motivo, cun "chevrons" e dentes de lupu, si repitet a s'internu de su vanu. In su fundu est una farsa ghenna cun istradedda e motivos a "chevrons". Sos stipiti e s'architrave si fundent cun duos motivos corniformi lunados subrapostos a totu parides. Duos motivos spiraliformi cumparent a sos chirros de sa farsa ghenna.
Sa bòveda riproduit unu cobertura a dòpiu spiovente cun trae tzentrale - sorretto de duos pilastros - e travetti laterales. Subra de sos pilastros si cunservant rafiguratziones taurinas e motivos a zig-zag. In su pamentu est isculpidu su foghile a aneddu rilevadu, cun tres botzas. In sos muros laterales s'aberint duos grupos de 5 e 4 tzellas.
Sa tumba III est de su tipu "a prospetu architetònicu", realizada subra de unu fronte de roca lunadu (largh. e alt. m 4,00) chi riproduit sa stele centinata a su tzentru de sas alas de s'esedra. In manera lèbia arretrados respetu a sos cherbeddos-stele s'agatant 3 istampos tzirculares fortzis destinados a cuntènnere ateretantos pilastrini litici.
Unu portellu introduit in su vanu subrettangolare - cun isvilupu oblìcuu e istradedda subra de su fundu - ue s'aberint duos ambientes cun ulteriores ampliamentos.
Sa tumba IV, in manera ampra rimaneggiata, est assentada dae unu vanu tzentrale cun banchita semitzircolare, e de unos àteros duos ambientes Duos protomi taurinas de tipu naturalìsticu decorant su muru de fundu de su vanu tzentrale. S'ipogeu fiat istadu trasformadu in domus a "prospetu architetònicu".
Sa tumba XIII est formada dae un'ampra anticella chi ponet in 3 vanos coassiali. S'anticella, semitzircolare, mustra unu cobertura spiovente cun semiscudo, in rilievu subra de sa verticale de s'intrada, de su cale si dipartono 8 travetti radiales a setzione semitzircolare.
Sa tumba sa de XVI mustras unos cherbeddos a esedra semitzircolare cun stele centinata tzentrale (alt. m 8,00). S'internu mustra tres vanos coassiali ue s'aberint unos àteros duos ambientes. S'anticella cuadrangulare tenet sa bòveda a dòpiu spiovente cun trae portante e travetti laterales. Su muru deretu est ornata de "dentes de serra".
Sa bòveda de sa tzella majore, retangulare, rafigurat unu cobertura a dòpiu spiovente cun trae tzentrale e 9 travetti laterales resìduos. Uguale bòveda, ma privu de elementos de linna portantes, est presente in su tres vanu coassiale.
Sa necròpoli cugùgiat un'arcu cronològicu cumprèndidu intre su Neolìticu finale e su Brunzu mèdiu.
Istòria de sos iscavos
Su giassu fiat istadu fossadu in su 1985 de Giovanni Maria Demartis e Vanna Canalis (tumba II). Sos traballos de assentu de s'àrea sunt in corsicanu.
Bibliografia
E. Contu, "Notiziario-Sardegna", in Rivista di Scienze Preistoriche, XXIII, 1968, p. 429;
E. Castaldi, Domus nuragiche, Roma, De Luca, 1975, p. 16 ss., figg. 15-20, tavv. III/1-2, 4;
G. M. Demartis, "Alcune osservazioni sulle domus de janas riproducenti il tetto della casa dei vivi", in Nuovo Bullettino Archeologico Sardo, 1, 1984, pp. 10, nota 26, 13, nota 65;
G. Tanda, L'Arte delle domus de janas nelle immagini di Jngeborg Mangold, Sassari, Chiarella, 1985, p. 20 ss., fig. 29a-d, tav. IV;
P. Melis, "New data regarding 'Architectonic Prospect Domus' of the Bronze Age in Sardinia", in Sardinia, Papers from the E.A.A. Third Annual Meeting at Ravenna 1997, 3, a cura di A. Moravetti - M. Pearce - M. Tosi, collana "BAR International Series", 719, Oxford, Archaeopress, 1998, p. 60, fig. 2, a;
P. M. Derudas, Archeologia del territorio di Ossi, Piedimonte Matese, Imago Media, 2000, pp. 81-120.
Come arrivare
Comente arribbare
Essire dae s'abitadu de Ossi e pigare su caminu de Santa Maria de Cea. Lòmpidos a su Km 8,2, sighende sa signalètica turìstica, si girat a manca in unu caminu isterradu chi finit in un'àrea lastricada. Si sighit a pees pro 500 m longu unu biculeddu chi acabat a sos pees de sa necròpoli.
Tipologia Contenuti:
Cumplessu archeològicu
Archeologia
Fruibilità: sitiadu non gestidu
Provincia: Tàtari
Comune: Ossi
Macro Area Territoriale: Nord Sardegna
CAP: 07045
Indirizzo: SP 97 - S. Maria di Cea, km 8
Aggiornamento
Dove si trova
Testi
Autore : Demartis, Giovanni Maria
Autore : Demartis, Giovanni Maria
Risultati 2 di 1020068
Visualizza TuttiVideo
Audio
Commenti