Seguici su
Cerca Cerca nel sito

Ossi, Necròpoli de Mesu 'e Montes

Ossi, Necròpoli de Mesu 'e Montes

Ossi, Necròpoli de Mesu 'e Montes
Necròpoli de Mesu ‘e Montes, tauriformi. Foto de Irene Ollargiu, 2007, de Risursas digitales Sardigna

Su cumplessu est fossadu subra de unu costone calcàreu a sas pende·nos meridionales de su Monte Mamas, in su tataresu, Sardigna nord-otzidentale.
Sa necròpoli cumprendet 18 domus de janas pluritzellulares divididas in duos grupos de un'antigu tratturo. Si distinghent pro sas caraterìsticas architetònicas e decorativas sas tumbas I, II, III, IV, VI e XIII, XVI.
Sa tumba I presentat un'impiantu planimètricu a "T", cun 12 tzellas, posca creschidu.
S'intrada, orientadu a S/E e pretzèdidu dae unu cùrtziu invitu, ponet in s'anticella cuadrangulare cun bòveda spiovente. Sos muros de intrada e de fundu de su vanu sunt decoradas dae curnisas, pannellos retangulares e lesene.
Unu portellu cun rincasso a curnisa ponet in sa tzella retangulare, in manera prètzisa decorada, cun una protome bovina a manca de s'intrada. Duos bassos setos divisòrios separant sa tzella de s'ambiente sutzessivu retangulare, decoradu dae curnisas, pannellos e motivos corniformi ricurvi.
Duos grupos de tzellas s'isvilupant longu s'asse longitudinale de sa domus: a manca, unu vanu sopraelevato oblungo, ue s'aberint una càmera cuadrangulare e duas tzirculares; a dereta, un'ampru vanu retangulare trasversale, cun setos divisòrios, subra de cales s'incrarat unu piticu ambiente reniforme.
Sa tumba II, formada fintzas issa de 12 vanos dispostos a "T", est istada posca creschida.
Unu piticu "dromos" introduit in s'anticella a forma de trapètziu, in manera rica decorada dae lesene, pannellos, protomi a corna lunadas subrapostas, corna a barca inscritte, motivos a clessidra e a zig-zag orizontale. Protomi taurinas cun corna lunadas cumparent fintzas a sos chirros de s'intrada de sa tumba.
Sa sutzessiva tzella, cudda majore, mustra subra de su portellu de intrada duas ampras corna a fasca inscritte; su matessi motivo, cun "chevrons" e dentes de lupu, si repitet a s'internu de su vanu. In su fundu est una farsa ghenna cun istradedda e motivos a "chevrons". Sos stipiti e s'architrave si fundent cun duos motivos corniformi lunados subrapostos a totu parides. Duos motivos spiraliformi cumparent a sos chirros de sa farsa ghenna.
Sa bòveda riproduit unu cobertura a dòpiu spiovente cun trae tzentrale - sorretto de duos pilastros - e travetti laterales. Subra de sos pilastros si cunservant rafiguratziones taurinas e motivos a zig-zag. In su pamentu est isculpidu su foghile a aneddu rilevadu, cun tres botzas. In sos muros laterales s'aberint duos grupos de 5 e 4 tzellas.
Sa tumba III est de su tipu "a prospetu architetònicu", realizada subra de unu fronte de roca lunadu (largh. e alt. m 4,00) chi riproduit sa stele centinata a su tzentru de sas alas de s'esedra. In manera lèbia arretrados respetu a sos cherbeddos-stele s'agatant 3 istampos tzirculares fortzis destinados a cuntènnere ateretantos pilastrini litici.
Unu portellu introduit in su vanu subrettangolare - cun isvilupu oblìcuu e istradedda subra de su fundu - ue s'aberint duos ambientes cun ulteriores ampliamentos.
Sa tumba IV, in manera ampra rimaneggiata, est assentada dae unu vanu tzentrale cun banchita semitzircolare, e de unos àteros duos ambientes Duos protomi taurinas de tipu naturalìsticu decorant su muru de fundu de su vanu tzentrale. S'ipogeu fiat istadu trasformadu in domus a "prospetu architetònicu".
Sa tumba XIII est formada dae un'ampra anticella chi ponet in 3 vanos coassiali. S'anticella, semitzircolare, mustra unu cobertura spiovente cun semiscudo, in rilievu subra de sa verticale de s'intrada, de su cale si dipartono 8 travetti radiales a setzione semitzircolare.
Sa tumba sa de XVI mustras unos cherbeddos a esedra semitzircolare cun stele centinata tzentrale (alt. m 8,00). S'internu mustra tres vanos coassiali ue s'aberint unos àteros duos ambientes. S'anticella cuadrangulare tenet sa bòveda a dòpiu spiovente cun trae portante e travetti laterales. Su muru deretu est ornata de "dentes de serra".
Sa bòveda de sa tzella majore, retangulare, rafigurat unu cobertura a dòpiu spiovente cun trae tzentrale e 9 travetti laterales resìduos. Uguale bòveda, ma privu de elementos de linna portantes, est presente in su tres vanu coassiale.
Sa necròpoli cugùgiat un'arcu cronològicu cumprèndidu intre su Neolìticu finale e su Brunzu mèdiu.

Istòria de sos iscavos
Su giassu fiat istadu fossadu in su 1985 de Giovanni Maria Demartis e Vanna Canalis (tumba II). Sos traballos de assentu de s'àrea sunt in corsicanu.

Bibliografia
E. Contu, "Notiziario-Sardegna", in Rivista di Scienze Preistoriche, XXIII, 1968, p. 429;
E. Castaldi, Domus nuragiche, Roma, De Luca, 1975, p. 16 ss., figg. 15-20, tavv. III/1-2, 4;
G. M. Demartis, "Alcune osservazioni sulle domus de janas riproducenti il tetto della casa dei vivi", in Nuovo Bullettino Archeologico Sardo, 1, 1984, pp. 10, nota 26, 13, nota 65;
G. Tanda, L'Arte delle domus de janas nelle immagini di Jngeborg Mangold, Sassari, Chiarella, 1985, p. 20 ss., fig. 29a-d, tav. IV;
P. Melis, "New data regarding 'Architectonic Prospect Domus' of the Bronze Age in Sardinia", in Sardinia, Papers from the E.A.A. Third Annual Meeting at Ravenna 1997, 3, a cura di A. Moravetti - M. Pearce - M. Tosi, collana "BAR International Series", 719, Oxford, Archaeopress, 1998, p. 60, fig. 2, a;
P. M. Derudas, Archeologia del territorio di Ossi, Piedimonte Matese, Imago Media, 2000, pp. 81-120.

Come arrivare
Comente arribbare
Essire dae s'abitadu de Ossi e pigare su caminu de Santa Maria de Cea. Lòmpidos a su Km 8,2, sighende sa signalètica turìstica, si girat a manca in unu caminu isterradu chi finit in un'àrea lastricada. Si sighit a pees pro 500 m longu unu biculeddu chi acabat a sos pees de sa necròpoli.

Tipologia Contenuti: Cumplessu archeològicu
Archeologia

Fruibilità: sitiadu non gestidu

Provincia: Tàtari

Comune: Ossi

Macro Area Territoriale: Nord Sardegna

CAP: 07045

Indirizzo: SP 97 - S. Maria di Cea, km 8

Aggiornamento

30/4/2026 - 19:51

Dove si trova

Commenti

Scrivi un commento

Invia