Sa turre podiat osservare totu su golfu e tènnere sos cuntatos cun sas turres de San Giuanne de Sinnis, Marceddì e Capo Frasca, puru cun Aristanis e sos burgos lacanàrgios. Ma sa funtzione printzipale sua era sa de amparare su foghe de su riu Tirsu, impedende gasi chi esseret cursadu pro cròmpere sa tzitade.
In comintzu mutida Torre de su "puerto de Oristan" (1639), petzi in edade sabàuda aiat assùmidu sa denominatzione atuale: "Mannu de Oristan", Torre de Aristanis e Gran Torre. Est sa turre costera prus manna in Sardigna, ca pessada giai in orìgine comente a "turre de armas", est a nàrrere comente a turre "gagliarda", àuta a sa defensa grae. Puru cumintzadu in sa prima metade de su '500, su torrione est de cuntzetu aragonesu, comente a testimòniant sos caràteres de s'architetura de transitzione: de sa garitta in muratura subra de sa ghenna de intrada a sa posizionatura de sas bucas de fogu. Est dotada de cannoniere superiores in barbetta, est a nàrrere sa bateria iscoberta, e de troniere inferiores, sas feritoie, postas in casamatta est a nàrrere sa càmera coberta a proa de bomba.
De forma tzilìndrica cun unu diàmetru de in prus de 20 m, s'isvilupat subra de duos livellos: su primu est in unos 8 m. de su terrinu, destinadu belle totu a una grandu càmera, bortada, ue teniant positzione bator grussos cantos de artillieria, puntados in vàrias diretziones, siat cara a su riu chi verso su mare. Su pranu superiore est cuntentu a forma de ballatoio pro cuntènnere, a traessu de vàrias troniere, àteras armas de fogu manovrabili a manu.
Su fràigu fiat cumintzadu in su 1542, a pustis de sos disponimentos de Càralu V in su 1535, cun s'impreu de dinari de sa tzitade de Aristanis, ma ancora in su 1553-54 su Parlamentu si lamentaiat de sa lentezza de sos traballos de sa turre. Fiat istadu duncas urtimada a pustis de su 1555 gràtzias a sas intradas presas a su deretu de ancoraggio chi sa tzitade de Aristanis aiat otentu de su Vitzerè. S'acabu de s'òpera est, comente si siat, de pònnere in antis de su 1572, annu de sa relatzione de su capitanu Camos, in cale est tzensida sa turre.
Nointames fossas de grandu dimensiones e in gradu de acasagiare unu distacamentu de binti sordados e de sustentare un'assèdiu de carchi die, in su 1637, in prena Gherra de sos Trinta annos, barantaduos bastimentos a vela frantzesas, cumandados dae s'ammiràlliu Càralu de Lorena, duca de Hancourt, aiant resèssidu a isbarcare e a depredare sa tzitade de Aristanis chimbe dies. Bìndighi annos prus tardos, in su 1652, su guvernu ispagnolu si fiat liberadu de su gravàmine amministrativu de sa turre, tzedende·la paris cun sas peschiere de Crabas e Santa Justa a Girolamo Vivaldi. In su 1684 fiant istados acumpridas òperas de restàuru e àteras in su 1692.
Segundu sa relatzione de su Ripol, imbiadu de su re sabàudu, in su 1767 sa turre fiat serbida dae unu distacamentu cumpostu dae un'alcaide (capitanu), un'artigliere e ses sordados; unu nùmeru pari, a s'època, a sa sola turre de Bosa. In su 1786 sunt documentados traballos de restàuru e pro totu su sèculu XIX si tenent noas de òperas de mantenimentu, chi ant garantidu òtimas cunditziones architetònicas e istàticas.
Sa turre fiat istada impreada dae su Sa Marmora e dae su De Candia comente a puntu geodèticu pro sa realizatzione de cartas topogràficas. Acanta a su fortilizio fiant istados costruidos de sos magasinos, chi custoiant isvariadas mercantzias. A pustis de s'isorvimentu de s'amministratzione de sas turres in su 1842 aiat sighidu a èssere presidiada comente a istatzione semaforica. In su sèculu XIX, in sa pratza de armas, a 17 m de sa terra, fiat istada fraigada un'abitatzione tzivile in istile neoclàssicu pro su farista.
Bibliografia
E. Pillosu, Sas turres costerinas in Sardigna, Casteddu, Tipografia Sa Cartotecnica, 1957;
E. Pillosu, "Un'inèditu raportu de su Chimbighentos subra de sa defensa costera de Marco Antonio Camos", in Nou Bullettino Bibliogràficu Sardu e Archìviu de sas traditziones populares, V, 1959;
F. Fois, Torri ispagnolas e fortes piemontesos in Sardigna, Casteddu, Sa Boghe Sarda, 1981;
G. Montaldo, Sas turres costeras in Sardigna, Tàtari, Carlo Delfino, Tàtari 1992;
F. Russo, Sa defensa costera de su Rennu de Sardigna de su XVI a su sèculu XIX, Roma, Istadu majore de s'Esèrtzitu, Ufìtziu istòricu, 1992;
F. Segni Pulvirenti-A. Sari, Architetura tardogòtica e de influssu de su Rinaschimentu, Nùgoro, Ilisso, 1994, sch. 21;
G. Montaldo, "Fortes e Torri Costeras", in Sas Architeturas fortificadas de sa Sardigna tzentru-meridionale. Àutos de sa Die de Studio, Casteddu 16 santugaine 1999;
M. Rassu, Guida a sas turres e fortes costeris, Casteddu, Artigianarte, Casteddu 2000.
Tipologia Contenuti:
Architetura fortificada
Provincia: Aristanis
Comune: Oristano
Macro Area Territoriale: Tzentru Sardigna
CAP: 09170
Indirizzo: piazza della Torre - località marina di Torre Grande
Aggiornamento
Dove si trova
Testi
Autore : Pala, Marco
Autore : Pala, Marco
Risultati 2 di 1595164
Visualizza Tutti
Commenti