Mulinos e Frantoi

Mulineddu o Mulino Puggioni, Paulilatino foto da PNRR Architettura Rurale - RAS

Sos Mulinos idràulicos aiant rapresentadu sèculos su sistema fundamentale pro sa macinazione de sos laores in Sardigna. Pesaiant longu cursos de abba isfrutende canales artifitziales (gore) e isbarramentos trasversales (nasse o fortes) pro deviare e rallentare sos flussos. In Sardigna si fiant difùndidas in particulare sos mulinos a roda orizontale, mègius adattabili a su terrinu e cun minores bisòngios de portada de abba respetu a cuddos vitruviani a roda verticale.
Introduidos a inghìriu a sos sèculos XI e XII de sos mòngios (originàrios propietàrios paris cun sas segnorias legas), fiant colados a gestione a sos privados dae su sèculu XIX in posca. Un'esèmpiu significativu est in Samugheu, longu su Rio Accoro, ue fiant istados impreados finas a su 1980 belle.
Vittorio Angius, collaboradore de s'abate Casalis, cursadas sa Sardigna intre su 1832 e su 1848 documentende impreos, festas, istòria e fainas produtivas, cun fitianas tzitas subra de mulinos idràulicos, gualchiere e fainas de macinazione (intre cale su mentovu de su Riu de sos molinos a Paule).
S'Archìviu de Istadu de Casteddu cunservat sos registros relativos a sas cuntzessiones pro sa fabricatzione de mulinos idràulicos durante sos perìodos tardu-ispagnolu e sabàudu (comente a sa cuntzessione a Francesco Antonio Serra a Samugheu de su 29 abrile 1756).

Setore Oleario: Sa produtzione de ògiu in Sardigna tenet raighinas istòricas profundas, caraterizada in manera istòrica de fortes làcanas ma fintzas de grandu interventos de innovatzione agrària in s'Otighentos, ligados a s'òpera de eclesiàsticos (comente a missennore Napas e Giovanni Bua) e de imprendidores comente a s'ingenieri Léon Goüin.

Esèmpios Significativos de Interventos subra de su Territòriu (Progetos de Recupero PNRR)

Mulinu Andrieddu (Telti): Antigu mulinu de sa Gaddura chi torrat a artziare a sa prima metade de s'Otighentos (sèculu XIX), insertadu in unu podere de unos 22 ètaros e avaloradu a traessu de unu cumpletu recùperu architetònicu.
Mulinu Is Tirizzas (Samugheu): Esèmpiu de archeologia rurale de sa Sardigna tzentrale. Sos interventos ant pertocadu siat su manufatu istòricu siat s'intreu sistema idràulicu de alimentatzione cun sa traversa subra de su Rio Accoro.
Mulinu Puggioni / "Mulineddu" (Paule): Situadu longu su Rio "Ischit Buburica" ("Arriu de sos Mòllinos"), ue unu tempus pesaiant 19 mulinos tzensidos. Sa bighinàntzia a su situ archeològicu de Santa Cristina nd'afòrtigat su gosamentu turìsticu a s'internu de unu percursu chi unit sas bellesas nuràgicas a sas antigas ofitzinas produtivas.
Frantoio de Baccu Tinghinu (Cabuderra): Situadu a s'internu de su cumplessu istòricu de sa Villa Gouin (chi torrat a artziare a su 1862 e ligadu a s'abertura de sa mina de San Leone). Su frantoio cunservat màchinas istòricas pro sa pressatura de sas olias. S'àrea in tundu acasàgiat fintzas duos àrbores monumentales de grandu valore paisagìsticu: un'Eucalyptus globulus (retentu su prus antigu de sa Sardigna, prantadu pro sa nàschida de sa prima fìgia de s'ingenieri) e unu mannu Juniperus oxycedrus (ghinìberu ruju).

Aggiornamento

9/9/2026 - 11:09

Tag

architettura rurale PNRR

Commenti

Carica altri

Scrivi un commento

Invia