Is Pratzas, Castello de Marmidda

Is Pratzas pesat in pranura, a E de Seddori. Subra de s'ùnicu rilievu de sa zona, unu montigru marnosa cunformada a conu (274 m s.l.m.), pesat su casteddu de Marmidda. Paris cun su de Arcuentu, acanta Gùspini, e a su de Monreale, acanta Sàrdara, costituiat sa lìnia fortificada de làcana intre su rennu de Casteddu e su de Arbaree.
Su casteddu de Marmidda, puru reduidu a rùdere, est unu de sos prus pittoreschi e dèchidos in Sardigna, pro bia de s'iscenogràficu isulamentu a sa tzima de una punta cònica in manera perfeta, chi dòminat s'ampra e bassa pranura in tundu.
Tzitadu in unu documentu de su 1164, duncas fortzis fraigadu intro sa metade de su sèculu XII, su casteddu de Marmidda aiat tentu alternos fatos e diversos meres, partinde dae Barisone I de Lacon-Serra de Arbaree, pro colare posca finas a su 1192 in manu lìgure. Pro totu su sèculu XIII sa fortificatzione fiat istada insertada in sos dòminos de su rennu de Arbaree, pro posca finire torra in manos istràngias, prus de pretzisu a sos pisanos; partinde dae su 1324 su casteddu at a èssere cuntierradu intre sos arbaresos e sos aragonesos, intrende a fàghere parte de sos dòminos de custos ùrtimos cun sa derrota definitiva de sos isolanos.
Custu chi restat de su casteddu de Marmidda inditat una sèrie de fases costrutivas. Una tzinta manna a beru de muros delimitat sa fortificatzione de belle 550 mq: a s'internu bi sunt sos restos de una cisterna e de duas turres, de cales un'a N e un'a S, in curtzesa de s'intrada.
S'istrutura est realizada cun cantones de arenaria segados cun pretzisione; a sa base de sa turre setentrionale sunt istadas impreadas pedras bugnate. Sa cisterna, collocada a su de suta de su pranu de calpestio, est fossada in sa roca e rivestida de cantones de arenaria; una segunda cisterna est situada in manera esterna a su paramentu muràriu, a curtzu a su chirru setentrionale de sa fortificatzione.
In sos depòsitos comunales est cunservadu unu capitellu giai reimpiegato in sas murature de su casteddu, cun duas concas umanas ischemàticas intre tralci vegetales, fortzis chi apartenet a una crèsia romànica de su sèculu XIII.

Istòria de sos istùdios
Pro su casteddu de Is Pratzas si signalat in antis totu s'artìculu de Foiso Fois de su 1981; de su 1983 est su traballu de Giovanni Anedda. De rilievu sos istùdios de trincu istòricu, giutos dae Giovanni Serreli in sos ùrtimos annos: de su 2000 est sa monografia de su tìtulu "Is Pratzas: sas orìgines e s'istòria", mentras de su 2003 est s'artìculu "Su casteddu de Marmidda a Is Pratzas", a s'internu de una miscellanea. De ùrtimu si signalat un'istùdiu de trincu archeològicu giutu dae Francesca Carrada, semper de su 2003.

Bibliografia
F. Fois, "Sa roccaforte de sa Marmidda: su casteddu de Is Pratzas", in Almanacco de Casteddu, 1981, sena pàginas;
G. Anedda, Monumentos e istòria de Barùmini, Xrexei e Is Pratzas, Casteddu, 1983;
G. Murru, "Unu muntone de ruinas ricas de istòria", in F. Fois Castelli de sa Sardigna Medievale, a cura de B. Fois, Cinisello Balsamo, Amilcare Pitzos, 1992, p. 144;
R. Coroneo, Architetura romànica de sa metade de su Milli a su primu '300, Nùgoro, Ilisso, 1993, ischeda 174;
G. Serreli, Is Pratzas: sas orìgines e s'istòria, Casteddu, 3Esse, 2000;
F. Carrada, "Studio preliminare de sos repertos de su casteddu de Marmidda (Is Pratzas, Casteddu)", in Roccas: aspetos de su sistema de fortificatzione in Sardigna: àutos de sos addòbios subra de sos casteddos in Sardigna (2002) de s'Arxiu de Tradicions, a cura de S. Chirra, Aristanis, 2003, pp. 77-96;
G. Serreli, "Su casteddu de Marmidda a Is Pratzas", in Roccas: aspetos de su sistema de fortificatzione in Sardigna: àutos de sos addòbios subra de sos casteddos in Sardigna (2002) de s'Arxiu de Tradicions, a cura de S. Chirra, Aristanis, 2003, pp. 71-76;
G. Serreli, Totu sos casteddos de sos bator rennos, "Darwin. Cartulàrios", n. 1 (trìulas-austu 2006), pp. 104-109.