Joseph Fuos

Segundu s'istudiosu Francesco Alziator sa literadura de biàgiu subra de sa Sardigna cumintzat cun su tedescu Joseph Fuos. Est a beru cun custu capellanu chi sa mirada subra de s'ìsula assumet una àtera prospetiva: in pretzedèntzia ogetu de fritos relatos e memoriales redatados pro su guvernu piemontesu, sa Sardigna est in custu momentu suta de s'ogru crìticu e interessadu de biagiadores chi càstiant cun interessu a sas costumàntzias locales, a sos costùmenes, a sos aspetos prus vàrios de sa sotziedade.
Su Fuos naschet in su 1739 a Krumschiltach, acanta Baden. De sa vida sua si tenent pagas noas: luteranu, sighit sos istùdios teològicos e in su 1760 est numenadu capellanu de regimentu de fanteria a Stoccarda, seberende posca de sighire sa carriera eclesiàstica finas a devènnere pìscamu in sa tzitade de Ebersbach, ue morit in su 1805. Sa permanèntzia sua in s'ìsula torrat a artziare a sos annos 1773-77, in cales aiat postu a pare sas osservatziones suas e cunsideros, tòddidas posca in sas trèighi lìteras de cales si cumponet ''Nachrichten aus Sardinien''. S'òpera fiat bènnida imprentada a Germània sin dae su 1780 ma in su paisu nostru aiat cumpartu petzi unu sèculu a pustis de cando fiat istada bortada dae un'abogadu, Pasquale Gastaldi Millelire.
Fuos iscoberit su cuntrastu intre unu territòriu bellu meda e de sas richesas inesauribilie sas difìtziles cunditziones suas sotziales e econòmicas, in unu su momentu chi su coladòrgiu a sa domo Savoja (1718) ancora no aiat postu remèdiu a sa grae eredade de un'Ispagna in decadèntzia. Su biagiadore tedescu non podet fàghere a mancu de rilevare sas cunditziones de vida de sas pessones, s'istadu de sos caminos infestados dae sos bandidos e sas distàntzias enormes chi teniant larganos sos bidditzolos de massajos e pastores, emblema de unu spopolamento càusa e efetu de sa poberesa. Issu oferit, in sas pàginas allutas suas de una vis polèmica siat contra s'incapatzidade de sos piemontesos siat contra sa preìtzia de sos sardos, un'ispacadu ùtile a sa ricostrutzione de sa sotziedade sarda in sa segunda metade de su Setighentos.
Sas lìteras spaziano pro argumentos tratende de s'ordinamentu polìticu de su paisu (sa III e sa IV) a sas cunditziones de sa cultura e de su cummèrtziu (sa XI e sa XII). De bonu eclesiàsticu issu dèdicat posca totu su corpus tzentrale de sas lìteras (de sa V a sa X) a sos problemas de sa Crèsia, ma s'atentzione sua si sofferma ispetzialmente in su contadu de sas manifestatziones religiosas isolanas (sa sagra de Santu Efisio, sos ritos de Pasca) chi rapresentant sa testimonia de antigas traditziones.

Aggiornamento

25/6/2026 - 13:26