Ardaule, Crèsia de sa Madonna de sa Guardia

Ardaule est unu burgu agrìculu a su tzentru de su territòriu in manera istòrica connotu comente "Barigadu", chi traet sa coerèntzia ambientale sua siat in su paesàgiu montanu-collinare (mescamente a E), siat in sos insediamentos, caraterizados dae s'intensu impreu de sos materiales vulcànicos: sa ruja pedra detat in manera locale "trachite" e s'iscura lava de preda niedda.
Sos traballos pro su fàbricu de sa parrochiale, nòdida cun s'intitolazione a Santa Maria de sa Guardia o a sa Vèrgine de su Bonu Caminu, fiant bènnidos aviados in su de tres deghènnios de su sèculu XVII pro voluntade de su retore Giossanto Cossu in acumprimentu a sa voluntade testamentària de unu predetzessore suo, su retore Sebastiano Dessì, mortu in su 1610, chi aiat lassadu totus sos benes suos pro s'arretamentu de sa noa parrochiale.
S'istrutura de s'edifìtziu ricalcat sa casta gòtica sardu-catalana: àula mononavata bortada a carrada, torrada a mòvere e afortida dae sottarchi, subra de cale s'incrarant bator capellas pro ladu, ses de sas cales a fundu cuadradu e furriada a carrada, duas, sas prus imbenientes a su presbitèriu, a fundu otagonale cun cobertura a crusiera costolonata. Sa capilla mayor, in manera lèbia torrada a pesare, tenet fundu cuadrangulare e cobertura a crusiera costolonata e ogrida.
Su prospetu, in contzas vulcànicos cun coidadu segados, si presentat dilatadu in oritzontale pro sa presèntzia de duos antemurarie chi fungono de base a sos leones isculpidos a totu tondo.
Subra de su coronamentu a cuspide s'aberit un'ampru rosone cigliato cun una rica decoradura chi rimandat a esèmpios coevi cales su santuàriu de su campu de San Mauro in sos sartos de Sòrgunu e sa parrochiale de San Giacomo a Nughedu. Bator lesene scandiscono s'ala inferiora de sa lisa superfìtzie murària vibrada petzi in manera lèbia de unu sùtile pittoricismo giogadu subra de sa sòbria iscrezeniadura de sas tonalidades de sa pedra trachitica ma mescamente in sas increspature de sos rilievos isculpidos cun un'incredìbile variedade de motivos, in un'eficatze sìntesi de temas romànicos, gòticos e classicheggianti.
Fintzas a s'internu sa decoradura de sas membrature est in manera piessigna vària ma, puru non manchende tzitas de su repertòriu de su Rinaschimentu (sas curnisas dentellate) e barocu (semicolonne scanalate in su presbitèriu), l'òperat de intaglio de sos picapedrers ativos a Ardaule, pro sa forte càrrigat popolaresca, manifesta, mesches in sas bases e in sos capitellos, una sensibilidade in manera polèmica "anticlàssica" e dimustrat un'ispantosa affinità cun sa primitività de sas ornamentazioni altomedievales.

Istòria de sos istùdios
Istudiada in pretzedèntzia de Renata Serra e Augusto Garau, sa crèsia est ogetu de una sintètica ischeda in su volùmene de Francesca Segni Pulvirenti e Aldo Sari subra de s'architetura tardogòtica e de influssu de su Rinaschimentu (1994).

Bibliografia
C. Maltesu, "Insistèntzia de motivos arcàicos intre su XVI e su sèculu XVIII in Sardigna", in Studios Sardi, XVII, 1959-61;
R. Serra-A. Garau, "Sa crèsia parrochiale de Ardaule. Unu singulare monumentu sardu de su sèculu XVII", in Studios Sardi, XX, 1966-67;
F. Segni Pulvirenti - A. Sari, Architetura tardogòtica e de influssu de su Rinaschimentu. Nùgoro, Ilisso, 1994, ischeda 80.