Seguici su
Cerca Cerca nel sito

Tàtari, Mura

Tàtari, Mura

Tàtari, Mura
Tàtari, muros. Foto de Gianluigi Anedda, 1996, de Sardigna Digital Library

Sa tzinta murària de Tàtari est oramai inserrada dae s'espansione urbanìstica de sa tzitade, cabulogu de provìntzia e segunda in Sardigna pro nùmeru de abitantes.
Sos muros de Tàtari si cunservant oe petzi in mìnima parte, ma èvocant in manera aguale su passadu medievale de sa tzitade, distintu dae una forte ispinta autonomìstica, culminata in s'elevazione a lìberu Comunu, ùnicu esèmpiu in Sardigna de afirmadura de cudda classe mercantile chi aterue in Itàlia aiat dadu vida a formas significativas de guvernu locale.
Su giru originàriu torrat a artziare a annos anteriores a su 1278, cando segundu sa traditzione chimbe bidditzolos, chi faghiant capu a sas parrochiales de su tzentru istòricu, fiant istados accorpati pro dar vida a un'ùnicu tzentru urbanu, tòddidu a fùrriu a sa crèsia de Santu Nigola, chi in su 1441 fiat devènnidu catedrale de sa diòtzesi turritana, eredende s'antigu ruolu de sa basìlica de San Gavino.
Sos muros fiant istados tzertamente afortigados a fùrriu a su 1236, cando Tàtari si fiat dada sos Istatutos comunales, de sos cales resurtat chi sos tzitadinos fiant tentos a pagare un'imposta annuale pro su mantenimentu issoro e chi sos istràngios deviant pagare unu pedàgiu pro s'intrada in tzitade.
Sa tzinta fiat costruida in pedras calcàreas, teniat una forma pentagonale e una longària de unos 2 km. Fiat cumposta dae 35 turres a fundu cuadrangulare e una tzirculare narada Turondola. Sas turres fiant in contzas squadrati, dotadas de pranos in linna cun sa parte aberta abbolotu a sa tzitade; fiant merlate e teniant de sas feritoie. Sa Turondola, a diferèntzia de sas àteras, fiat istruturada a pilastru tzentrale cun bias a raggiera.
Sas ghennas s'aberiant in currispondèntzia de sos bator puntos cardinales: a N sa ghenna de Sant'Antonio, a E la giughet Masello o de Rosello, a O la giughet de Utzeri, a S la giughet de Capu de Villa, posca denumenada ghenna Castello. In su 1616 fiat istada aberta una ghenna a chirru de s'Universidade subra de recherta de sos Gesuitas, narada porrida Noa, pro chi sos istudiantes poderent atzèdere a su collègiu de sos sartos.
Sa costante cura de sa tzinta murària in su Treghentos, cun s'imponimentu de deretos pro sas fortificatziones, e sos interventos totu su cursu de su Chimbighentos non sunt bastados a la preservare de su degradu. Datant de su sèculu XVI sas cuntzessiones a sos privados e a sas cungregatziones religiosas, chi aiant trasformadu turres in domos, cun su cunsighente declinu e sa ladina pèrdida de eficatzidade a sos fines difensivos. In su 1694 sos bàrigas in sos muros fiant medas, comente a ammentat una lìtera imbiada dae su sìndigu a sa corte de Madrìd. In su 1712, suta de su domìniu austrìacu, si fiat operadu unu restàuru e unu àteru in su 1730 suta de sos Savoja.
Su pranu reguladore de su 1837 aiat causadu s'abertura de numerosos bàrigas, ma fiat istadu petzi in su 1844 chi fiat istadu derrùidu su tretu acanta ghenna Castello. In su 1853-56 fiat istada aterrada sa ghenna de Rosello, in su 1857 sa ghenna de Utzeri. In su 1863 s'aberis su pòrticu de su Carmelo. Aiant sighidu in su 1866 sa demolitzione de sa ghenna de Sant'Antonio, in su 1874 sa de ghenna Noa. Sas fotografias de su Otighentos de su Delessert, ammustrant ancora sas ghennas de su Rosello e de Sant'Antonio.

Istòria de sos istùdios
Subra de s'istòria urbanìstica de Tàtari s'istùdiu prus cumpletu est de Marisa Porcu Gaias (1996). Subra de sos muros est semper ùtile su contributu de Alma Casula (1989).

Bibliografia
V. Angius, voce ''Sassari'', in G. Casalis, Dizionario geografico storico-statistico-commerciale degli Stati di S.M. il re di Sardegna, XV, Torino, G. Maspero, 1849, pp. 45-47;
G.F. Orlandi, Thathari, pietra su pietra. Sassari dalle origini al XIII secolo, Sassari, 1985;
A. Casula, "La cinta muraria e alcune testimonianze del periodo romanico e gotico'', in Sassari: le origini, Sassari, 1989, pp. 139-144;
F. Segni Pulvirenti - A. Sari, Architettura tardogotica e d'influsso rinascimentale. Nuoro, Ilisso, 1994, scheda 14;
M. Porcu Gaias, Sassari. Storia architettonica e urbanistica dalle origini al '600, Nuoro, Ilisso, 1996, pp. 52-57.

Aggiornamento

4/5/2026 - 12:18

Commenti

Scrivi un commento

Invia