Su tziclu de s'arte catalana e ispagnola in Sardigna

In su 1326 su Casteddu de Casteddu, frorida tzitade de formatzione e cultura pisana, si cunsignat definitivamente a sos Aragonesos. A totu sos efetos custa data serrat, non petzi pro Casteddu ma pro grandu ala de sa Sardigna, su tziclu de sa tziviltade artìstica medievale signada dae presèntzias itàlicas.

Partinde dae custa data, sos riferimentos culturales s'orientant in manera graduale, ma semper prus detzisamente, in diretzione de su chi bessat ibèricu.
Pro sighire s'intreu s'evòlvere de s'indiritzu catalanu in sa pintura sarda finas a su suo s'esaurire, bisòngiat però lòmpere bene ultres sa durada istòrica de su regnu de Aragona, ca in realidade petzi a sos limenàrgios de su Seschentos benit a s'acumprire su tziclu de sa funtzione assùmida dae su polìticu gòticu ispànicu de sa prima introduzione, belle a sa metade de su sèculu XIV, in sas crèsias cagliaritane.

Mentras s'architetura annovera unu monumentu de perfetu e atuale gòticu-catalanu in su Santuàriu de Bonaria, pesadu intre su 1324 e su 1326 in su logu ue sos Aragonesos si fiant acampados pro acometare sos Pisani in su Casteddu de Casteddu, su fatu de su polìticu pitòricu aiat pòdidu imbetzes tènnere cumintzu no in antis de s'efetiva penetratzione de sa cultura catalana in s'Ìsula.
Difatis, in sa segunda metade de su Treghentos sa pintura catalana est esportada in Sardigna e pintores catalanos òperant a Casteddu e a S'Alighera, mancari sa presèntzia issoro podet èssere torrada a costrùere non subra de sa base de superstiti òperas pitòricas, benesi a traessu de sas testimonias archivìsticas.

Finas dae sos cumintzos de su Batorghentos, a sas noas de archìviu s'acostàgiant cuncretas supravivèntzias de òperas pitòricas de bogadura catalana, chi dant in fines sa possibilidade de delineare un'istòria de sa pintura in Sardigna, non prus subra de materiales raros, aia iscumpartu o ipotèticos, benesi subra de presèntzias de artistas documentadas dae sas òperas issoro.
Su polìticu tardogòticu sardu ("retablo") presentat a su tzentru una nitza cun s'istàtua de sa Vèrgine, attorniata de iscumpartos de linna pintados, ornati de curnisas in istucu doradu e cumpletados dae polvaroli e de predella a isvilupu orizontale. Unos cantos intre sos prus importantes acudint dae sa crèsia distruta de San Francesco de Stampace e sunt oe in sa Pinacoteca Natzionale de Casteddu.

Sos esòrdios de sa pintura tardogòtica sarda bident intre su 1350 e su 1450 artistas catalanos imbiare in Sardigna sas òperas issoro. Intre custos Joan Mates, chi esecutat su "Retablo de s'Annuntziatzione" pro s'omònima capella in San Francesco de Stampace, e s'anònimu pintore de su Retablo de San Martino a Aristanis, oe cunservadu in s'Antiquarium Arborense. In su primu ventennio de su Batorghentos su portughesu Alvaro Pirez, de formatzione toscana, pintat unu polìticu pro sa crèsia de San Domenico de Casteddu, de cale abarrat una Madonna cun Pipiu de sos rafinados linearismi tardogòticos (Pinacoteca Natzionale de Casteddu).

A pustis de su 1450 vàrios artistas ibèricos s'istabilint in s'ìsula pro bos operare. In su 1455 aberint butega in Casteddu sos pintores catalanos Rafael Thomas e Joan Figuera cun s'incàrrigu de realizare su "Retablo de San Bernardino" pro San Francesco de Stampace. A Sassari imbetzes si fiat istabilidu Joan Barcelo, documentadu intre 1488 e 1516: su suo "Retablo de sa Visitazione", de s'omònima capella de San Francesco de Stampace, mescola elementos culturales valentzianos e fiamingos. Ancora disconnòschidu ma de issu dipendente su mastru chi pintat su "Retablo de su Presepio" (de San Francesco de Stampace), in squillanti tonalidade de colore e bistosos fundos aurei de gustu ispano-fiamingu.

Unu nou prus modernu sentidu de sa lughe e de s'ispàtziu cumparet in sas òperas de s'importante Mastru de Casteddu Sardu, chi pigat nùmene de su retablo pintadu pro sa crèsia majore de cuddu tzentru, autore fintzas de su "Retablo de San Pietro" pro sa parrochiale de Tuili (datadu 1500) e de su "de sa Porziuncola" in su San Francesco de Stampace a Casteddu. De issu dipendet in manera istilìstica Giovanni Muru, autore de sa predella de su "Retablo majore de Àldara" (1515).

Aggiornamento

26/9/2023 - 00:20