Francesco Chi Ant

Francesco Chi Ant est un'istudiosu de problemas de sa laurera chi, a pustis de àere bisitadu s'ìsula in su beranu de su 1869, iscriet unu sàgiu suta forma de lìteras, batòrdighi in totu, indiritzadas a su professore Francesco Luigi Botter diretore de su "Giornale de Laurera de su Rennu de Itàlia" - quindicinale ispetzialìsticu de sa matèria - chi posca las at a tòddere totus paris cun una pitica prefatzione in su de dòighi volùmenes, essidu in cuddu matessi annu.
Sa sua est un'inchesta agrària, nàschida in comintzu comente a istùdiu de su progetu de colonizatzione de sa badde de su Coghinas, promòvidu in cuddos annos, e posca aende·si estèndida a sas àteras partes de su territòriu, cunsideradu dae su puntu de bista de s'agrònomu comente a vìrgine, incontaminato, ue est a nàrrere s'oru de progressu de sa tècnica est ampru meda, ue "totu cheret fatu, totu de annoare, pro la pònnere parallela a sas cognizioni e a su progressu agràriu de paritzas Provìntzias de su Continente".
Iscrita in forma de diàriu, sa narratzione tenet cumintzu su 25 abrile cun l'aprodo a Caprera, in cara a sas cales bellesas sa Chi tenent s'intendet istrintu in sos pannos de s'osservadore agràriu, e diat chèrrere contare "minutu minutu" s'esperièntzia sua, non soffermandosi petzi subra de sos aspetos istatìsticos. A Caprera est acollidu dae s'esule Garibaldi, cun su cale prandet e bìsita sos fruttiferi dintorni de sa domo, in antis de bìdere e descrìere a sa minuda sos mecanismos de unu funtzionale mulinu a bentu.
S'òpera est atzentrada subra de sa descritzione de sas colturas e subra de s'indicu de sos majores problemas chi nde lìmitant s'isvilupu, subra de sa cumpositzione de sos terrinos, subra de su caràtere de sos rios e s'istadu de sas abbas, ma in carchina agatant ispàtziu osservatziones subra de sa vida e subra de sas costumàntzias de sas pessones adobiadas in sos vàrios paisos, chi rendent s'òpera prus scorrevole. Sos annos sunt sos de sa Cummissione de Inchesta a cale sa Chi tenent afidat sos isperos de sa renàschida, in primu logu cun su debellare sa malària, subra de sa cale torrat a s'ispissu, evidentziende su disacatu - sotziale e economico - dèvidu a sa "sarda intemperie". "Sa Sardigna intendet su bisòngiu imperiosu de populatzione. Sa Sardigna diat dèvere èssere colonizada ma una colònia ùtile no l'at a tènnere mai si non si movet de sa base, est a nàrrere sa de megiorare s'àera cun totu sos mèdios in podere nostru". A custu argumentu si referit puru in sa concrusione, in sos tonos de un'accorato apellu: "fadas puru unu caminu de rosas pro chi cheret biagiare in s'ìsula bostra, ma non ais a agatare chie la chèrgiat cursare o tantu prus pagu soffermarsi, si a cada tretu sa malària lu disgustat, s'ammorba, l'ochit".

Aggiornamento

25/6/2026 - 13:34