Biddamatraxa, Crèsia de Santa Maria de su Nie

Biddamatraxa est unu tzentru agro-pastorale istèrridu a raggiera intre sa provintziale (pedemontana) e sas faldas de s'altura arenaceo-marnosa de su Monte Exi (m 369). Restant pagos rùderes de sos muros, unu tempus importantes sende chi Biddamatraxa, cun Domunoas e cun l'afortigada tzitade de Igrèsias, cumpletaiat su sistema difensivu pesadu dae sos Pisanos a amparu de sa badde e de s'àrea minerària. Cunservat testimonias de s'importu istòricu suo mescamente in sos edifìtzios religiosos fraigados in su XIII-sèculu XIV durante sa segnoria de sos Donoratico de sa Gherardesca.
In sa parrochiale de Santa Maria de su Nie sunt reconnoschìbiles tres fases costrutivas: a s'impiantu originàriu (primas dècadas de su de XIII sèc.) sunt riferibili s'àula tres navadas e sos totzos pilastros de derivatzione cistercense; a una restruturatzione sutzessiva de carchi dècada torrat a artziare sa pesadu de sa navada tzentrale cun sas mensole (duas giughent isculturas romànicas) a amparu de sa cobertura de linna; in una de tres fases costrutivas (XVI-su de XVII sèc.) fiat istadu modificadu, creschende·lu, s'ispàtziu internu, in formas gòticu-catalanas reconnoschìbiles in sa capilla mayor e in sas oto capellas laterales, bator pro ladu, bortadas a carrada. Fiat istada trasformada fintzas sa fatzada chi, puru priva de sos contrafortes laterales oblìcuos, sighit ancora sa traditzione gòticu-catalana de su prospetu a fronte cun coronamentu orizontale ornadu de mèrulas seghettati, ischema architetònicu presente mescamente in su Meridione de s'Ìsula.
Su prospetu si discosta de sa traditzione gòtica pro su sapiente impreu de unu mòdulu cuadradu chi cunferit a sa fatzada proportziones de su Rinaschimentu. In sa lisa superificie murària, in pessu chi vibrada dae unu sùtile pittoricismo giogadu subra de sa sòbria iscrezeniadura de sas tonalidades de sa pedra trachitica, sunt insertados elementos de archetos polilobati, caraterìsticos de su Gòticu froridu, chi, cun totu probabilidade, costituiant sa decoradura architetònica de sa prus antiga fatzada.
Su portale a totu de ses, incorniciato de duos semicolonne lisas, est sovrastato de unu tìmpanu curvilineo truncadu pro s'insertada seriore de una ventana retangulare chi segat a metade fintzas su soprastante rosone.

Istòria de sos istùdios
Sa crèsia est istada pigada in esàmene mescamente pro sos iscassos resìduos de sa fase de impiantu in edade tardoromànica.

Bibliografia
R. Coroneo, Architetura romànica de sa metade de su Milli a su primu '300, collana "Istòria de s'arte in Sardigna", Nùgoro, Ilisso, 1993, pp. 250-275.

Comente arribbare
Dae sa SS 130 (Casteddu-Igrèsias) s'imbocca s'essida pro Domunoas-Biddamatraxa-Carbònia e si cursat cara a S, pro unos 4 km, su retilìneu chi collegat Domunoas cun Biddamatraxa. Sa crèsia est in s'intrada de s'abitadu, de cale est sa parrochiale.