Sueddi, Crèsia de San Pedru

Su paisu pesat in sa Trexenta, de cale in passadu est istadu unu tzentru de notèvole importu, comente a testimòniant sos numerosos restos archeològicos. Est rilevante su nuraghe Piscu, de cale abarrat ancora intrega una de sas bator turres. Su paisàgiu podet èssere ammiradu dae sos finestrinos de su trenino birde chi, colleghende Casteddu e Mandas, rugrat fintzas Sueddi. Sa parrochiale de San Pedru Apostolo, a s'internu de s'abitadu, est attigua a su santuàriu dedicadu a San Giorgio, cun cale comùnicat a traessu de sa sagrestia e sa tzella inferiora de su campanile; in cara est sa pitica crèsia de su Carmine.
In su perìodu medievale sa "villa" de Suellis faghiat parte de su giuigadu de Casteddu e fiat cumpresa in sa curadoria de sa Trexenta. Segundu su "Provintziale Romanum", Suellis fiat sede suffraganea de s'archidiocesi de Casteddu. Su patronu de sa parrochiale de San Pedru est San Giorgio, su primu pìscamu de Sueddi, atestadu in sa prima metade de su sèculu XI.
Subra de sa crèsia romànica, catedrale de Sueddi, no esistent documentos pergamenacei o epigràficos. Su primu mentovu de su tìtulu est de su 1121-29, cando su pìscamu Pedru Pintori, cun s'avallu de su giùighe de Casteddu Mariano-Torcotorio II de Lacon-Gunale, aiat rèndidu pùblicas sas lassas acumpridas dae privados "pro sanctu Petru de Sueddi". S'edifìtziu fiat istadu riedificato in sa prima metade de su sèculu XIII, comente a si deduit de s'anàlisi formale de sas istruturas chi ancora abarrant, òpera de maestranze toscanas ativas in Sardigna pro sa prima bia.
In su cursu de su sèculu XVI sa crèsia fiat istada torrada a acontzare; fiant istadas realizadas sas capellas laterales e artziadu su campanile. De s'impiantu restant petzi piticas partes de sa muratura esterna, in calcàreos. In su prospetu, restauradu in su 1869, restant su basamentu, parte de una ghiera de portale, unu capitellu de stipite ornadu cun fògias de abba e caulicoli e sas sagome de sas arcatelle parietales.
Cun probabilidade sa fàbrica romànica presentaiat unu fundu a tres navadas, concruida dae un'àbside a S/E, chi de sighida fiat istada sostituida dae su presbitèriu tardogòticu. Su largu prospetu (m 10,50) deviat èssere partzidu in chimbe ispigros, in cales s'aberiant tres portales. In su costàgiu N s'aberit una monofora in sa cale centina est isculpida un'àbbila frontale, chi artiglia unu lèpore.
De s'edifìtziu romànicu abarrat fintzas sa tzella inferiora de su campanile a canna cuadrada, cun bia a carrada poggiante subra de curnisas chi presentant una decoradura a ovoli e fuseruole e basant subra peducci isculpidos cun vàrios motivos: classicheggianti, comente a cuddu a ovoli e museruole chi torrat a leare sa decoradura de sa curnisa, vegetales e zoomorfos. Sa turre campanaria fiat istada acabada in època tardogòtica.

Istòria de sos istùdios
De s'edifìtziu s'est ocupadu Raffaello Delogu, su cale at collocadu su fràigu romànicu in sa prima metade de su sèculu XIII e l'at assignada a maestranze toscanas agigu lòmpidas a Sardigna. Su monumentu est istadu ogetu fintzas de s'atentzione de Renata Serra, pro sa cale su prospetu romànicu, largu meda, deviat èssere partzidu in chimbe ispigros e acasagiare tres portales.

Bibliografia
V. Angius, boghe "Sueddi", in G. Casalis, Ditzionàriu geogràficu istòricu-istatìsticu-cummertziale de sos Istados de S.M. su Re de Sardigna, XX, Torinu, G. Maspero, 1850, pp. 519-520;
G. Spano, "Antiga crèsia de Sueddi", in Bullettino Archeològicu Sardu, IX, 1863, pp. 8-12;
D. Scano, Istòria de s'arte in Sardigna de su XI a su sèculu XIV, Casteddu-Tàtari, Montorsi, 1907, pp. 341-342;
R. Delogu, S'architetura de su Medioevu in Sardigna, Roma, Sa Libreria de s'Istadu, 1953, pp. 169-170;
Sa Provìntzia de Casteddu. Sos Comunos, a cura de N. Sciannameo-F. Sardi, Cinisello Balsamo, Silvana, 1985 (II e.), p. 282;
R. Serra, Sa Sardigna, collana "Itàlia romànica", Milanu, Jaca Book, 1989, pp. 353-355;
R. Coroneo, Architetura romànica de sa metade de su Milli a su primu '300, Nùgoro, Ilisso, 1993, ischeda 94;
R. Coroneo, Aiat pedidu romànicas de sa Sardigna. Itinerari turìsticu culturales, Casteddu, AV, 2005, p. 89.