Sassari, Crèsia de San Giuseppe

Su bighinadu ue pesat sa crèsia fiat bènnidu organizadu cun su Pranu de su 1907 segundu s'ischema urbanìsticu de su Otighentos de s'isoladu serradu cun su fàbricu subra de s'oru esternu de sos lotos.
Intre su 1884 e su 1888 beniat realizada a Sassari sa crèsia de San Giuseppe, progetada dae s'ingenieri capu de su Comunu Francesco Agnesa. S'àrea interessada era cudda antale sa pratza de Armas, ue sighiant a si tènnere sas esercitatziones de artillieria, ecuidistante de s'ispidale e de su càrtzere, e a s'època in manera estrema perifèrica, tantu chi, pro belle unu ventennio, sa crèsia aiat abarradu avulsa de su cuntestu urbanu, cale "daiat sos coddos", volgendo sa fatzada cara a sas zonas in espansione destinadas a noos servìtzios.
Fatzada chi, cun notèvole evidèntzia, s'ispirat a su purismo architetònicu de Gaetano Cima e, belle smaccatamente, a sa crèsia palladiana de San Giorgio a Venètzia (1556), sena nd'àere però s'assetu cupolato. Sos duos òrdines, majore e minore, chi currispondent de pare a pare a sa navada tzentrale e a sas duas laterales, si subraponent in duos sistemas a fronte de tèmpiu, chi signant s'istrutura de s'ispàtziu internu, e si presentant duncas comente a una setzione prospètica de s'organismu tridimensionale chi s'isvilupat dae segus longitudinalmente.
Sa fatzada tenet su corpus tzentrale scandito de bator colunnas de òrdine gigante cun capitellos corìntzios, poggianti subra de artos dados, mentras a sos chirros figurant duas nitzas a totu de ses, cale currispondent, in sos corpos laterales, duas ventanas de sa matessi assemprat e dimensione. In su registru medianu s'aberit a su tzentru una ventana semitzircolare tripartida e duas fintas ventanas retangulares. Sas navadas laterales sunt contrassegnate de una teoria de finestrelle timpanate, mentras cudda tzentrale, scandita de contrafortes, tenet lughes a arcu a totu de ses.
Sa turre campanaria, posta in currispondèntzia de s'àbside, s'ispirat in su disinnu a cudda cumpletada in su 1871 de Salvatore Calvia pro sa crèsia de Santa Caterina a Mores: a canna cuadrada, cupolata, s'isvilupat subra de tres diversos livellos, sos primos duos signados dae fintas aberturas, e s'ùrtimu, chi acasàgiat sa tzella campanaria, de monofore timpanate.
L'interno presentat un'ampra navada tzentrale, bortada a carrada, terminante cun un'àbside semitzircolare, e duos laterales, subra de sas cales s'aberint sas capellas, intre sas cales si signalat sa prima a s., chi acasàgiat s'altare realizadu dae Antonio Usai, dischente de s'iscultore Giuseppe Sartorio. In sa crèsia s'agatat un'istàtua de linna de su santu, realizada dae custu ùrtimu e chi torrat a artziare a unu perìodu cumprèndidu intre sa fine de s'Otighentos e su cumintzu de su Noighentos.
Petzi a sa vigìlia de sa prima gherra mundiale s'isulamentu de sa crèsia de San Giuseppe si fiat aviadu a tèrmine cun su progressivu fàbricu de s'Istitutu tècnicu, oe Magistrale (1912-13), de s'iscola elementare de San Giuseppe (1932-36) e de sa domo de sa GIL (1935).

Istòria de sos istùdios
Una rassegna de sos istùdios s'agatat in sa bibliografia relativa a s'ischeda in su volùmene de s'"Istòria de s'arte in Sardigna" subra de s'architetura oto-novecentesca (2001).

Bibliografia
F. Masala, Architetura de s'Unidade de Itàlia a sa fine de su '900. Nùgoro, Ilisso, 2001, ischeda 18.