Lunamatrona, Tumba de gigantes Su Cuaddu 'e Nixìas

Sa tumba est situada in una fertile àrea pianeggiante marnoso-calcàrea de sa Marmidda, regione de sa Sardigna tzentru-meridionale.
Su monumentu est de particulare interessu, costituende unu raru esèmpiu de tumba de gigantes cun stele centinata in su tzentru-sud de s'ìsula. Tale casta est difatis caraterìstica de s'àrea tzentru-setentrionale de sa Sardigna.
S'interru est costruidu cun sa marna calcàrea locale e est su resurtadu de duas diferentes fases costrutivas.
In comintzu fiat istada costruida una cista dae pedra de forma retangulare (m 1,00 x 0,50 belle) delimitada dae bator lastras pro parte e coberta a piattabanda. A s'internu de sa cista, chi est ancora visìbile, fiant istados atzapados unos cantos repertos de cultura Monte Claro (Eneolìticu reghente, 2400-2100 a.C.).
In unu segundu momentu, fiat istada agiunta a sa cista una càmera a passadissu dolmenico (m 10,30 de longària) e unos cherbeddos a esedra cun a su tzentru una monumentale stele centinata. S'esedra, costituida dae lastras infisse a gurteddu, teniat un'arcu de m 13,90. Sa stele centinata, a forte rimaneggiata, mutila de belle totu sa parte s. e de sa tzima, tenet un'artària resìdua de m 2,90 e una larghesa de m 2,70.
In sa càmera e in s'ispàtziu de s'esedra fiant istados atzapados in frammentos sos elementos de asciugàriu: intre custos unu vasu biconico cun oru a tesa e coddu decoradu cun dentes de lupu e iscacos prena·ti de puntigiadu e lìnias influidas, datàbile a su Brunzu mèdiu (XVI-su de XIV sèc. a.C.).

Istòria de sos iscavos
Fiat istada fossada in sos annos '70 de su Noighentos.

Bibliografia
G. Lilliu, Sa tziviltade de sos Sardos de su paleolìticu a s'edade de sos nuraghes, Torinu 1988;
D. Mureddu-G. Murru, A s'iscoberta de sos monumentos de sa Marmidda, Casteddu, CRES, 2000, p. 26;
M.C. Locci, "Tumba de gigantes de Su Cuaddu de Nixias-Lunamatrona", in Intro sa Marmidda, ambiente, istòria e cultura: Forru, Gonnostramatza, Lunamatrona, Pauli Arbarei, Siddi, Ùssara Manna, Bidda Mara, Biddanoa Forru, Lunamatrona, Ischit Corona Arrubia, 2000.

Comente arribbare
Dae su tzentru de Lunamatrona si sighint sos indicos pro sa tumba de gigantes e pro su Museu Naturalìsticu. A pustis de prus pagu de unu km, in antis de arribbare a su Museu, si lompet a una rugrada; s'acumprida a s. pro Biddanoa Forru e si cursat sa carreggiada finas a su giassu, visìbile subra de su ladu s. de su caminu.