Lunamatrona, Nuraghe Trobas

Su monumentu pesat subra de unu modestu rilievu in s'àrea collinare de sa Marmidda, regione de sa Sardigna tzentru-meridionale.
Su nuraghe, monotorre de su diàmetru esternu de unos 13 metros, si cunservat pro un'artària màssima de m 2,00. Su paramentu muràriu esternu, costituidu dae blocos de marna de diversas dimensiones, presentat - in sos chirros espostos a nord-ovest e a est - unu rifascio de m 1,20 de grussesa. Bi s'atzedet a traessu de un'intrada orientada a sud.
Su passadissu retrostante, strombato cara a l'interno (sa larghesa colat dae m 1,40 acanta s'intrada a m 2,25 subra de su fundu), est longu m 4,00. In su muru mancu de su passadissu, a m 2,00 de s'intrada, s'aberit sa ghenna de su vanu iscala (m 1,20-1,10 de larghesa).
Sa càmera, de fundu tzirculare (m 6,10 x 5,80 de diàmetru), chi si cunservat pro un'artària de m 1,50-2,00, deviat cròmpere - in orìgine - sos 10,77 metros. Custa est sa medida chi si ricavat de su de raportare sas dimensiones de sa càmera de su monumentu nostru a sa de su nuraghe Is Paras de Ìsili. Difatis, l'istabilit artària-diàmetru in sos duos nuraghes est su matessi.
A sos chirros de sa càmera si disponent duas vanos nitza cun fundu a tretu de ellissi. Sa nitza manca mesurat m 1,35/1,75 x 2,50 de profundidade, mentras cudda dereta mesurat m 1,80 x 1,65 de profundidade.
In su brunzu mèdiu inoltradu su nuraghe - nointames unu pretzedente interventu de rifascio aiat crolladu: a càusa, fortzis, de su tipu de roca impreada, sa marna calcàrea, a discansu disgregabile. Su monumentu - liberadu dae sas derrotas siat in s'esternu chi a s'internu - sigomente s'iscavu archeològicu de sa càmera no at riveladu prenimentu calicunu de pedras rùidas dae su paramentu muràriu internu -, fiat istadu torradu a acontzare e torradu a impreare comente a cabanna.
Unu violentu fogu, documentadu dae s'iscavu stratigrafico, aiat causadu s'abbandonu definitivu de su monumentu. S'iscavu at difatis torradu unu cumpatu fundu de chisina e numerosos meda grumi de arghidda cun s'arrastu de sas cannas e de sas ramaglie chi costituiant su cobertura stramineo.
Sunt istados in prus atzapados unos milli frammentos de ossidiana (lamas, dentes a "croissant" de farche, àstulas), bintoto intre macine e macinelli de predamolina, in prus de una chèntina de repertos tzeràmicos, unu pugnaletto in brunzu cun ribattini (m 0,11 de longària) e una lamina a forma de trapètziu dae brunzu o ràmene.
Su cuntestu tzeràmicu indiritzat cara a sa facies sub-Bunnànnaru de su brunzu mèdiu (ollas globulares a colletto e oru ingrossato, ciotole troncoconiche, tegami e mannos teglie). Sunt numerosas sas formas biconiche cun oru ladu a tesa interna, decoradas cun triàngulos puntigiados e motivos a iscachiera cumpostos in retàngulos, sìmiles a sas atzapadas in sa serente tumba de gigantes de Su Cuaddu 'e Nixias (Lunamatrona), in su protonuraghe Brunku Madugui (Gèsturi) e in sa gruta funerària de Tanì (Carbònia).

Istòria de sos iscavos
Su nuraghe est istadu fossadu in sos annos 1982-1983 de Cornelio Puxeddu.

Bibliografia
G. Lilliu, Sa tziviltade de sos Sardos de su Paleolìticu a s'edade de sos nuraghes, Torinu, Noa FIAS, 1988, pp. 277-278, 318-321, fig. 105.
G. Lilliu, Sa Tziviltade Nuràgica, Tàtari, Carlo Delfino, 1982, p. 24;
Ischit Corona Arrubia, Guida a sos 20 Comunos, 2004, pp.92-93.

Comente arribbare
Dae su tzentru de Lunamatrona si sighint sos indicos pro sa tumba de gigantes Su Cuaddu 'e Nixias e pro su Museu Naturalìsticu. A pustis de prus pagu de unu chilòmetru, in antis de arribbare a su Museu, s'arribbat a una rugrada, s'acumprida a manca pro Biddanoa Forru e si cursat sa carreggiada lassende subra de su chirru mancu de su caminu, sa tumba de gigantes e, a unos 270 m a ISCO de issa, su nuraghe Trobas.