Ìdolos, modellos de nuraghe e sa manna istatuària

Santu Antoni Arruinas, Menhir de Cuccuru Tundu, menhir aniconico. Foto de Luca Doro, 2027, de Catàlogu BBCC RAS

Sas istàtuas in pedra de edade nuràgica, non numerosas meda e nointames aiat difùndidu in vàrias alas de s'ìsula, sunt ligadas in manera intima a sa religiosidade: acudint pro sa majore ala dae santuàrios, e riproduint in gènere protomi animales, mescamente su toru.
Fortzis est sa sighidura de cuddu cultu pro su partner maschile de sa dea mama giai adorada in edade prenuragica. Sa dea, a su contràriu, non benit rapresentada, e est dadu de nde collire petzi un'atzinnu in sos betili cun mammelle in rilievu.
Unu àteru sugetu in manera ampra riproduidu, in istàtuas siat de mèdia mannària siat de dimensiones reduidas, est su nuraghe matessi, in prevalèntzia monotorre, costituidu dae un'ùnicu pilastrino, pro cale pro tales isculturas si costumat s'ispissu faeddare de ''betilo-turre'', fintzas in relatzione a su fatu chi sa collocatzione abituale issoro era a s'internu de sa ''cabanna de sas riuniones'', belle semper a su tzentru de su vanu e subra de unu suportu collocadu in su pamentu.
Una pesada de altare (unu ''betilo''), duncas, de cale sa divinidade vigilaiat e era garante de sas detzisiones e de sos patos chi durante sas riuniones beniant decretados. Non mancant, nointames, rafiguratziones - fintzas partziales, e fintzas in brunzu e de piticas dimensiones - de nuraghes cumplessos, cun realìstica rapresentatzione de su mastio svettante subra de su bastione turrito, de sos spalti subra de mensole chi coronaiant s'ala superiora de sos muros, talora fintzas de sas ''feritoie'' chi s'aberiant a sa base.
Custas rafiguratziones sunt de estremu importu, ca agiuant a cumprèndere comente a si deverent presentare, in manera originària, sas turres nuràgicas, totus cròmpidas privas de sas alas superioras. In s'ùrtima fase de s'isvilupu suo, oramai in prena Edade de su Ferro, sa tziviltade nuràgica at a resèssere fintzas a prodùere una manna istatuària antropomorfa, limitada nointames a unu casu isoladu, in s'ala de intro de Tharros, de pretzisu in su santuàriu funeràriu de Monte Prama a Crabas.
Est fortzis unu perìodu in cale andaiant giai formende·si de sas aristocratzias ''sardu-fenìtzias'' e su tempus de sa tziviltade nuràgica sconfinava giai in su mitu. Etotu a su mitu de custos larganos antepassados, oramai eroicizzati e divinizados, diant pàrrere si torrare a fàghere sas grandu istàtuas de Monte Prama, chi riproduint in sustàntzia sos matessi gherrianos rafigurados in sos bronzetti, cun su ricu armamentu issoro de arcos, elmos cornuti, iscudos, guantes e unos àteros amparos pro sos artes e su corpus.
Ancora in pedra, si signalant unas cantas rafiguratziones de significadu a bias craru - comente a s'iscannu de sa cabanna de sas riuniones de Palmavera, fortzis una sorta de piticu ''tronu'' - ma s'ispissu dudosu. Numerosas sunt, in prus, sas lastre dae pedra in manera rica ornate de intzisiones chi riproduint motivos geomètricos, su cale significadu màgicu-religiosu oe nch'isfugit, e chi de seguru decoraiant sos cherbeddos de edifìtzios de cultu.

Aggiornamento

13/4/2026 - 13:51