"Est como visitabile petzi sa 'Torre de s'Elefante", a cura de su Comunu de Casteddu - tràmite: Monumentos Casteddu Soc. Coop."
Sas turres de San Pancrazio e De s'Elefante, sunt cunsideradas unu de sos mègius esèmpios de architetura militare medievale italiana.
Fiant istados progetadas dae Giovanni Capula e cumpletadas in su 1307. Sunt assetiadas in su bighinadu istòricu de Castello, urbanizzato partinde dae su 1217. Su Casteddu fiat istadu in comintzu sede de sa colònia pisana e de sighida de sas màssimas autoritᅢᅠ tziviles e religiosas.
In sos sèculos pretzedentes su XIII, sa cittᅢᅠ de Casteddu si fiat isvilupada finas dae s'etᅢᅠ fenìtziu-pùnica e romana cun una sèrie de insediamentos a destinatzione diferentziada, longu sa lìnia de costa de sa zona de su Fangario a capu Santa Elia. In etᅢᅠ bizantina s'abitadu costeri era in forte regressu, in favore de s'accentramento de sa populatzione in su giassu internu de Santa Igia, a ridosso de sa laguna otzidentale, ue pesaiant sa catedrale de Santa Cecilia e sa reggia de sos giùighes de Casteddu. Sa punta de Castello, fortzis sede de unu tèmpiu in etᅢᅠ precristiana, non fiat istadu.
S'urbanizatzione de sa punta torrat a artziare a su 1217, cando Benedetta de Lacon-Massa, giudicessa de Casteddu, donat a Lamberto Visconti su Castrum Calaris. Su logu devenit sede de sa colònia pisana, cun sa crèsia de Santa Maria arrocada subra de su chi bessat orientale. Sa destruidura de sa biddighedda giudicale e obispale de Santa Igia, operada dae sos Pisani in su 1258, signat non petzi sa fine de su regnu de Casteddu, ma fintzas su trasferimentu de su pìscamu in Casteddu, pro cale sa crèsia de Santa Maria devenit catedrale e eredat su tìtulu de s'antiga, dedicada a Santa Cecilia. De custu momentu sas màssimas autoritᅢᅠ religiosas e tziviles ant a torrare a sètzere in Casteddu, sede (in prus de chi de sa catedrale) fintzas de s'episcopio, de s'antigu Palatzu de Cittᅢᅠ e de su Palatzu règiu, oe sede de sa Provìntzia.
Puru modificadu in sos sèculos de su controllu a banda aragonesu e ispagnola, comente a puru in sos de su Regnu de Sardigna in antis e posca de Itàlia, s'atuale bighinadu cagliaritano de Castello at mantentu un'ischema urbanìsticu a fusu, caraterìsticu de sas cittᅢᅠ de impiantu comunale toscanu. Sa planimetria s'articulat a tres bias parallelas: sa "ruga mercatorum", oe bia Sa Marmora; sa "ruga marinariorum", bia Canelles; sa "ruga fabrorum", bia Martini. Custas bias fiant, comente a oe, connètidas dae traverse e confluenti a N e a S de sa cittᅢᅠ.
In sos primos annos de su Treghentos, paventando s'imbeniente atacu catalanu a pustis de sa cuntzessione de su "Regnum Sardiniae" a Giacu II re de Aragona, sos Pisani aiant afortiadu sa tzinta murària suta de sa diretzione de s'architetu Giovanni Capula. Sas possenti muros fiant istados costruidas in cantones bènnidas de sa punta cagliaritano de Bonaria e dotadas de turres cun fundu a L o tzirculare. Subravivent intregas sa turre de San Pancrazio a NE, cun epigrafe chi la narat fraigada in su 1305, e sa turre de s'Elefante a ISCO, datada epigraficamente 1307. Sos muros fiant amparadas fintzas de unas àteras turres, una de sas cales, sa turre de L'Aquila, oe ᅢᄄ achirida in su palatzu Boyl.
Sos muros sunt semper istadas subordinadas a sa funtzione difensiva, duncas ligadas a s'evolutzione militare chi apportᅢᄇ variatziones a s'istrutura issoro. Finas a cando in s'Otighentos fiant istados semper prus pagu ùtiles a fines militares, nointames no interferendo cun s'isvilupu modernu de sa cittᅢᅠ, pranificadu a sos pees de su Casteddu. Fintzas pro custu, muros e turres sunt istadas petzi in parte aterradas, lompende in manera relativa intregas finas a sas dies nostros.
Istòria de sos istùdios
Partinde dae sa boghe curada dae Vittorio Angius (1836) pro su "Ditzionàriu" de su Casalis, sos istùdios subra de sa cittᅢᅠ de Casteddu sunt istados numerosos. Su canònicu Giovanni Spano (1861) la descriet in sa sua "Guida", ancora oe fundamentale pro su connoschimentu de su tzentru istòricu. In su Noighentos Dionigi Scano (1907), posca Raimondo Carta Raspi (1933) sugerint una metodologia de istùdiu, chi sighit in su pustisgherra cun Angela Terrosu Asole (1959). Evandro Putzulu (1976) aprofundit su problema de sas orìgines de s'insediamentu in su Casteddu. Renata Serra (1976) dèdicat s'atentzione sua a Giovanni Capula, architetu de sas duas turres superstiti. Sas chircas piᅢᄍ agiornadas benint giutas in sos annos Otanta a Franco Masala (1985), Emerenziana Usai e Raimondo Zucca (1986), Foiso Fois (1992), Roberto Coroneo (1993) e Marco Cadinu (2001).
Bibliografia
V. Angius, voce "Cagliari", in G. Casalis, Dizionario geografico storico-statistico-commerciale degli Stati di S.M. il re di Sardegna, III, Torino, G. Maspero, 1836, p. 106;
G. Spano, Guida della città e dintorni di Cagliari, Cagliari, A. Timon, 1861, p. 9;
D. Scano, Storia dell'arte in Sardegna dal XI al XIV secolo, Cagliari-Sassari, Montorsi, 1907, pp. 345-380;
R. Carta Raspi, Castelli medioevali in Sardegna, Cagliari, 1933, pp. 22-33;
A. Terrosu Asole, "Cagliari. Ricerche di geografia urbana", in Studi Sardi, XVI, 1958-59, pp. 429-558;
E. Putzulu, "Il problema delle origini del Castellum Castri de Calleri", in Archivio Storico Sardo, XXX, 1976, pp. 91-146;
R. Serra, voce "Capula", in Dizionario Biografico degli Italiani, XIX, Roma, Istituto della Enciclopedia Italiana, 1976, pp. 272-273;
F. Masala, "La cinta fortificata, le torri, i bastioni", in Cagliari, Quartieri storici, Cinisello Balsamo, Amilcare Pizzi, 1985, p. 14;
E. Usai-R. Zucca, "Testimonianze archeologiche nell'area di Santa Gilla dal periodo punico all'epoca altomedievale (contributo alla ricostruzione della topografia di Carales)" in S. Igia, capitale giudicale. Atti del Convegno "Storia, ambiente fisico e insediamenti umani nel territorio di S. Gilla", Pisa, ETS, 1986, pp. 155-201;
F. Fois, Castelli della Sardegna medioevale, Cinisello Balsamo, Amilcare Pizzi, 1992, pp. 32-40;
R. Coroneo, Architettura romanica dalla metà del Mille al primo '300, collana "Storia dell'arte in Sardegna", Nuoro, Ilisso, 1993, sch. 171;
M. Cadinu, Urbanistica medievale in Sardegna, Roma, 2001;
G. Serreli, Tutti i castelli dei quattro regni, "Darwin. Quaderni", n. 1 (luglio-agosto 2006), pp. 104-109.
Categoria Struttura: Monumentu o Cumplessu monumentale
Tipologia Contenuti:
Architetura fortificada
Fruibilità: Abertu
Provincia: Casteddu
Comune: Cagliari
Macro Area Territoriale: Sud Sardigna
CAP: 09124
Indirizzo: via Università, angolo Cammino Nuovo, s.n.c.
Telefono: +39 070 6777900
Email: info.beniculturalicagliari@gmail.com
Sito Web: www.monumenticagliari.it/monumenti/3d819e94-0407-4488-8c09-e734ad0f0007 cagliariturismo.comune.cagliari.it/it/vivicagliari/torre-dellelefante
Facebook: www.facebook.com/monumentidicagliaripaginaufficiale
Informazioni sui biglietti e sull\'accesso: Como est possìbile a bisitare petzi sa Torre de s'Elefante, in cantu sa Torre de San Pancrazio est in manera temporale serrada a su pùblicu. Pro tènnere informatziones semper agiornadas subra de oràrios de abertura e costu de sos billetes si cussìgiat de bisitare sa pàgina web dedicada de su comunu de Casteddu, o de mutire in manera antitzipada su gestore "
Modalità di accesso: a pagamentu
Aggiornamento
Servizi
Visite guidate
Dove si trova
Immagini
Testi
Autore : Serra, Renata
Autore : Serra, Renata
Risultati 2 di 1646948
Visualizza Tutti
Commenti