Casteddu, Crèsia de Santu Efisio

Situada in sa parte arta de su bighinadu de Stampace, sa crèsia est collocada in un'islargo de s'omònima bia.
Sa crèsia de su santu patronu de sa Sardigna pesat subra de un'antiga fàbrica, segundu sa traditzione logu de sa sua carcerazione, chi diat dèvere torrare a artziare a inghìriu a su 430 p.C. S'edifìtziu fiat istadu crèschidu e modificadu in su 1538, cando fiat istadu afidadu a s'in pessu chi nàschida Confraternita de Santu Efisio, e posca in su sèculu XVIII, cando fiat istadu fraigadu s'Oratòriu, cunsagradu in su 1726, comente a testimòniat una tumba murada a su muru de un'intrada laterale de custu ambiente. Segundu su Cabras e su Naitza, s'Oratòriu, cobertu dae bia a carrada, diat èssere istadu costruidu dae s'architetu piemontesu Antonio Felice De Vincenti, chi in sos matessi annos s'agataiat impinnadu a Casteddu in sa restruturatzione de s'ex Collègiu Gesuìticu de Santa Rughe. Subra de su de finire de su sèculu XVIII bi fiant istados interventos noos chi aiant cunferidu a sa crèsia s'aspetu atuale, etotu de sa produtzione architetònica piemontesa de su Setighentos.
S'edifìtziu presentat un'ùnica navada coberta dae bia a carrada, subra de sa cale s'innestano de sas capellas laterales, e presbitèriu torradu a pesare. S'àula est scandita de elementos decorativos de gustu classicheggiante, cales aiais paradu e trabeazioni, mentras a s'imposta de sa bia agatant postu de sas ventanas cuadradas, chi cun sas de su tamburu otagonale de sa cùpula chi s'àrtziat subra su presbitèriu, disacatu lughe a s'internu. Sa simpre fatzada, signada dae tres òrdines de lesene iònicas, giughet a su tzentru su portale, incuadradu dae una curnisa e iscumpassadu dae unu tìmpanu curvilineo, cale currispondet, in s'òrdine superiore, sa ventana de sa cantoria. Su terminale de sa fatzada "a capeddu de carabineri" est un'elementu presente in àteras crèsias sardas giai partinde dae su sèculu XVI, ma inoghe arrichidu dae chertas e àteras decoraduras tìpicas de su gustu architetònicu piemontesu de su '700. Su campanile, a canna cuadrada, torrat a artziare a s'acontzu de su Chimbighentos de s'edifìtziu.

Bibliografia
G. Spano, Guida de sa tzitade e dintorni de Casteddu, Casteddu, A. Timon, 1861;
A. Taramelli, "Sa crèsia suterrànea narada su càrtzere de S. Efisio", in Bulletinu Nou de Archeologia Cristiana, XXVII, 1921;
R. Salinas, "S'evolutzione de s'architetura in Sardigna in su Seschentos", in Studios Sardi, XVI, 1958-59;
M. Crabas, "Sas òperas de su De Vincenti e de sos primos ingenieris militares piemontesos in Sardigna in su perìodu 1720-45", in Atos de su de XIII Cungressos de Istòria de s'Architetura. Sardigna, Roma, 1966;
R. Salinas, "S'isvilupu de s'architetura in Sardigna de su Gòticu a su Barocu", in Atos de su de XIII Cungressos de Istòria de s'Architetura. Sardigna, Roma, 1966;
S. Naitza, Architetura de su tardu '600 a su Classitzismu purista, collana "Istòria de s'arte in Sardigna", Nùgoro, Ilisso, 1992.