Casteddu, Àrea de viale Regina Margherita

Su viale delimitat a E su bighinadu istòricu de Marina. S'àrea s'estendet intre bia Cavour e bia de sos Pisanos.
In s'àrea fiant istadas a sa lughe sos restos de unu cumplessu cun andamentu N/E-S/O, in parte ipogeu, in parte cobertu in linna, comente a diat fàghere atuare su cunsistente pìgiu de brusiadu agatadu in su cursu de s'iscavu.
S'edifìtziu fiat costituidu dae una pesada de pòrticu cun pamentu in mosàicu e colunnas e de unu vanu retangulare cun absidiole laterales, serradu a N de un'àbside. Custa teniat su pamentu torradu a pesare de m 1,30 respetu a su restu de s'ambiente e fiat rivestida de lastras marmòreas de torro a impreare, polìcromas e de grussa pezzatura. A su tzentru de s'àbside bi fiat una pitica bartza de forma cuadrada, cun fundu còncavu e cun curtzas spallette realizadas cun materiales de riuso. In su fundu e in sos muros fiant presentes rastros de mosàicu a piticas tèssere de màrmaru e de pasta vitrea.
Custu àbside fiat, in orìgine, una grussa cisterna, de si pònnere in relatzione cun s'acuedutu romanu de su sèculu II p.C.. Posca sa cisterna fiat istada segada e fiat istada posta in relatzione cun àteras, fintzas issas modificadas in sa funtzione e in s'aspetu. S'ammenta fiat istada integrada cun istruturas in laterizi, pedras e blocos.
Su cumplessu s'estendiat, cun probabilidade, cara a su tzentru de su caminu e versu su bighinadu Marina. Fiat insertadu in un'àrea a forte apentu funeràriu in edade tardu-pùnica e romana. Cunsideradu chi in Sardigna sas àreas de su campusantu ant a s'ispissu tentu unu ruolu polarizzante in s'ativatzione de sos primos impiantos chiesastici, si diant pòdere interpretare sas istruturas de viale Regina Margherita comente a pertinentes a una basìlica de su campusantu, mancari tale ipòtesi no est suportada dae peruna traditzione.
Su cumplessu aiat subidu unu fogu e una derrota cando aiat giai subidu unu declassamento, dae chi parte de su pamentu fiat istadu ispògiadu de su rivestimentu marmòreu e fiant istados costruidos muros chi nd'aiant alteradu s'aspetu. Pro cantu pertocat sa pitica bartza decorada a mosàicu collocada in su pamentu de s'àbside, no est possìbile a nàrrere cun seguridade si esseret una bartza batesimale o unu reliquiario.
S'ipotizat chi sas fases initziales de su cumplessu chèrgiant assignadu a unu perìodu cumprèndidu intre su IV e su sèculu V p.C., mentras s'abbandonu definitivu diat dèvere s'èssere averguadu in su sèculu VII p.C.

Istòria de sos iscavos
Sos iscavos sunt istados giutos in su trìulas 1981 de Maria Antonietta Mongiu.

Bibliografia
M.A. Mongiu, "Addenda Formae Urbis. Elementos tardoantichi e altomedievales a Casteddu a sa lughe de sos reghentes iscavos", in Sa Sardigna paleocristiana e artu medievale. Reghentes istùdios e chircas, Casteddu, 1988, pp. 63-88;
M.A. Mongiu, "Su bighinadu intre mitu, archeologia e progetu urbanu", in Casteddu bighinados istòricos: Marina, Casteddu, 1989, pp. 13-22.