Crabas, Ipogeu de San Sarbadore

S'ipogeu, in parte fossadu in sa roca, est suta de sa crèsia dedicada a San Sarbadore, a su tzentru de su bidditzolu omònimu, pagu a tesu de sa tzitade fenìtziu-pùnica de Tharros e de sa crèsia bizantina de San Giuanne de Sinnis.
Su giassu de s'ipogeu presentat rastros de frecuentatzione giai de su Neolìticu. Sin de èpocas antigas meda s'evidèntziat s'apentu suo cultuale. In edade nuràgica bi fiat istadu fossadu unu putzu sacru pro su cultu de sas abbas; in su perìodu pùnicu s'àrea fiat istada dedicada a Sid, su deus sanadore; sos Romanos b'aiant praticadu su cultu de Asclèpiu; in edade cristiana, su logu fiat istadu destinadu a sos ritos in onore de su Salvatore.
Sa crèsia fiat istada costruida in su sèculu XVII e a fùrriu si fiat isvilupadu su bidditzolu de "cumbessias", allògios pro sos pellegrinos chi si giughiant a San Sarbadore pro acumprire su percursu devotzionale pròpiu.
S'atuale assentu de s'ipogeu torrat a artziare a su perìodu tardu-imperiale. Sa parte inferiora est de su totu fossada in sa roca, mentras cudda superiora est realizada cun filari de matones e blocos de tufu intonacato. A issu s'atzedet mediante un'intrada chi s'aberit in su pamentu de sa crèsia e chi ponet in un'iscala fossada in sa roca. De s'iscala s'atzedet a unu passadissu longu su cale s'aberint diversos ambientes. Sas primas duos aposentos (A e B) tenent fundu retangulare, sunt cobertas a bia cun lucernario e subra de su pamentu de cadaunu de issos s'aberit unu pozzetto destinadu a tòddere sos resìduos de sos pastos rituales.
S'atzedet tando, a pustis de àere cursadu unu cùrtziu tràidu de su passadissu, a un'ambiente a fundu tzirculare (C), cobertu a cùpula ribassata, cun unu lucernario subra de sa tzima e subra de su cale pamentu b'est su putzu de abba sorgiva cunsiderada saludare. A sos chirros de su vanu tzirculare s'aberint duos ambientes (D e E) cun su muru de fundu absidata. In fines, in positzione oposta respetu a s'intrada, b'at un'ambiente (F) prus grandu respetu a totus sos àteros, absidato, cobertu a bia subra de cale s'aberint duas lucernari. Fintzas in custu vanu b'est unu putzu cun abba sorgiva. In sos vanos B e F sunt collocados duos rozzi altares pro su cultu cristianu, a sos chirros de sos cales unu grussu batzinu nuràgicu est istadu torradu a impreare comente a acquasantiera.
Subra de sos muros de totu sos ambientes sunt ancora visìbiles iscritziones in caràteres pùnicos (su ligòngiu RF = RUFÙ, "sanas"), gregos (cun funtziones màgicas), latinos (in generale in corsivu) e peri àrabos (si tratat de iscritziones de su XVI-XVII sèculu relativas a sa fide islàmica). Presentes fintzas pinturas datàbiles a diversos perìodos e riconducibili siat in sos cultos paganos (Dea intre sas feras, Proserpina de sos Inferi, Pegaso, Èrcule chi martinicat su leone) siat cristianos (pische, paone).

Istòria de sos iscavos
In sos annos 1935-38 e 1973-79 s'ipogeu est istadu fossadu e restauradu a prus aiat torradu a leare. In sos annos setanta sunt istados torrados a fàghere de su totu s'iscala e su pamentu de totus sos vanos.

Bibliografia
D. Levi, S'ipogeu de S. Sarbadore de Crabas in Sardigna, Roma, 1949;
F. Barreca, "Crabas. Localidade S. Salvatore", in Sos Sardos. Sa Sardigna de su Paleolìticu a s'edade romana, Milanu, 1984, pp. 187-189;
A. Donati-R. Curcuriga, Ipogeu de San Sarbadore, collana "Sardigna Archeològica. Ghias e itinerari", Tàtari, Carlo Delfino, 1992;
G. Susini, "S'ipogeu de San Sarbadore de Crabas, archìviu de sinnos de s'istòria", in S'Àfrica romana. Àutos de su de X cunvegnos de istùdiu, Tàtari, 1994, pp. 71-73;
P.G. Spanu, Sa Sardigna bizantina intre VI e sèculu VII, collana "Mediterràneu tardoantico e medievale. Iscavos e chircas", Aristanis, S'Alvure, 1998, pp. 163-164.

Comente arribbare
Pro bisitare s'ipogeu est netzessàriu a si girare in manera antitzipada a su Munitzìpiu de Crabas. De Crabas si cursat sa SP conca a Capo San Marcu pro unos 5 km; tando s'imbocca sa bortada a d. e, a pustis de àere cursadu unos 500 m, si crompet su bidditzolu de San Sarbadore, a s'internu de su cale b'est sa crèsia, a parusu serrada. Pro bisitare s'ipogeu est netzessàriu a si girare a su Munitzìpiu de Crabas.

Tag

Categoria Struttura: àrea o parcu archeològicu

Tipologia Contenuti: Monumentu archeològicu
Archeologia

Fruibilità: Abertu

Provincia: Aristanis

Comune: Cabras

Macro Area Territoriale: Tzentru Sardigna

CAP: 09072

Indirizzo: piazza San Salvatore, s.n.c.

Telefono: +39 0783 3971 +39 334 3113096

Email: affari.generali@pec.comune.cabras.or.it info@tharros.sardegna.it

Sito Web: www.penisoladelsinis.it www.comune.cabras.or.it/vivere-cabras/siti-archeologici/san-salvatore-di-sinis

ghennàrgiu - nadale

Sabato - Domenica

10:00 - 13:30

Sabato - Domenica

14:00 - 16:30

Informazioni sui biglietti e sull\'accesso: Est cussigiada s'aparauladura telefònica antitzipada. Pro cada bìsita est prevìdidu unu nùmeru màssimu de 7 pessones e sos oràrios diant pòdere variare in base a su nùmeru de sas aparauladuras. Pro ulterioras informatziones eventuales variatziones de oràriu e costu de sos billetes si girare a su gestore, Cooperativa Penìsula de su Sinnis, a su nùmeru +39 377 0970567.

Modalità di accesso: a pagamentu

Aggiornamento

27/1/2026 - 15:11

Servizi

Visite guidate