Boruta, Crèsia de San Pietro de Sorres

Sa crèsia est subra de una punta chi dòminat sa pranura in tundu. Su giassu, a cùrtzia distàntzia de su caminu romanu de collegamentu intre su Nord e su Sud de s'ìsula, at torradu tumbas de edade bizantina, cun ricu asciugàriu fùnebre. In su Medioevu fiat istadu sede de sa diòtzesi de Sorres, suprimida a sos cumintzos de su sèculu XVI. Sa crèsia de San Pietro Apostolo aiat acumpridu funtziones de catedrale. Oe subra de sos restos de s'antigu episcopio est istadu impiantato unu monastèriu benedetinu.
Paris a sa Santìssima Trinidade de Saccargia, sa crèsia de San Pietro de Sorres est intre sas prus connotas in Sardigna, mesches pro bia de sa fàtzile atratzione esertzitada dae sa gradevolezza e de sa variedade de sos motivos ornamentales.
Mancant atestatziones documentàrias, ma subra de sa base de s'anàlisi formale faghent a istabilire duas fases costrutivas, una de sa segunda metade de su sèculu XI, s'àtera de sa segunda metade de su XII. In su tretu E e in cuddu S sunt visìbiles sos filari de sa muratura lisa, pertinente a s'impiantu. Sas istruturas de ricostrutzione sunt in òpera bicroma, caraterizadas dae lesene e archetos, chi in fatzada definint fintas lògias, e de un'ispibilla decoradura.
Sas grandu dimensiones de sa crèsia (m 33 x 13, arta m 11 belle) sunt motivadas dae sa funtzione de catedrale de sa diòtzesi de Sorres, documentada dae su 1112 a su 1503, cando fiat bènnidu achirida in s'arcivescovado turritanu. In su 1953-54, cun s'insediamentu de unu cenobio monàsticu benedetinu, si fiant agiuntos sos fràigos in istile neoromanico.
S'edifìtziu medievale est in contzas de calcare e pedra vulcànica de sas bighinas cavas de Turalva. S'àula tenet fundu a tres navadas, totus bortades a crusiera. A s'internu sos elementos portantes sunt in òpera bicroma (calcare e pedra vulcànica), mentras sas bias a crusiera sunt in pedra vulcànica. Bi si cunservat unu pluteo a rodas intarsiate (fine de su de-XII cumintzos de su sèculu XIII).
A s'esternu, sa fatzada e sa zona absidale sunt in bicromia. S'edifìtziu est privu de membrature verticales francu chi in sa fatzada. Sos interventos de restàuru de fine Otighentos nd'ant modificadu s'aspetu originàriu, cun su riprìstinu o s'arbitràriu imbentu de un'ampra gama de decoraduras subra de peducci. In ambos frontones una lughe cruciforme illùminat s'àula.

Istòria de sos istùdios
Est Dionigi Scano (1907) a printzipiare sos istùdios subra de sa crèsia, mentras su mentovu in s'òpera de Pietro Toesca (1907) l'imponet a s'interessu natzionale. Raffaello Delogu (1953) l'analizat in s'istùdiu suo subra de s'architetura romànica sarda, apranende su caminu a sas chircas de Piero Sanpaolesi (1975). Roberto Caprara (1988) nd'aprofundit su cuntestu archeològicu, mentras un'ischeda riassuntiva s'agatat in s'òpera de Roberto Coroneo (1993).

Bibliografia
D. Scano, Istòria de s'arte in Sardigna de su XI a su sèculu XIV, Casteddu-Sassari, Montorsi, 1907, pp. 177-191;
P. Toesca, Su medioevu, Torinu, UTET, 1927, p. 558;
R. Delogu, S'architetura de su Medioevu in Sardigna, Roma, Sa Libreria de s'Istadu, 1953, pp. 76-77;
P. Sanpaolesi, Sa crèsia majore de Pisa e s'architetura romànica toscana de sas orìgines, Pisa, Nistri-Lischi, 1975, p. 57;
R. Caprara, "S'edade altomedievale in su territòriu de su Logudoro-Meilogu", in Su nuraghe S. Antine in su Logudoro-Meilogu, Sassari, Carlo Delfino, 1988, pp. 398-400;
R. Serra, Sa Sardigna, cannaca "Itàlia romànica", Milanu, Jaca Book, 1989, pp. 301-310;
R. Coroneo, Architetura romànica de sa metade de su Milli a su primu '300, Nùgoro, Ilisso, 1993, ischeda 20;
R. Coroneo-R. Serra, Sardigna preromànica e romànica, cannaca "Patrimoniu artìsticu italianu", Milanu, Jaca Book, 2004, pp. 169-179;
R. Coroneo, Aiat pedidu romànicas de sa Sardigna. Itinerari turìsticu culturales, Casteddu, AV, 2005, pp. 46-49.

Comente arribbare
A 1 km dae su tzentru de Boruta, in diretzione de sa SS 131, s'acumprida pro sa SP 130. A pustis de 2 km de tornanti si crompet sa crèsia de San Pietro de Sorres.