Seguici su
Cerca Cerca nel sito

S'archeologia industriale

S'archeologia industriale

S'archeologia industriale

Sos istabilimentos industriales de sos primos de su Noighentos sunt caraterizados dae un'architetura simpre, sutaliniada dae aparatos iscultòreos chi inditant sas funtziones produtivas, segundu su modellu riscontrabile in edifìtzios paleoindustriali comente a bona ala de sos mattatoi in totu s'ìsula, ornati de bucrani o de boes accosciati.

Emblemàticu est su cumplessu de sa Semoleria Italiana de Casteddu, ue s'àulicu portale de intrada subra de su viale de sa Plaja faghet nàschere de sas bòlidas laterales sas ispigas de trigu.

Naschet in prus, cun s'impreu de su tzimentu armadu, unu dilemma: rapresentare sas istruturas industriales in manera brutale overas "travestirle" cun una beste àulica. Mescamente distillerie o vetrerie chi mègius torrant a leare sa casta de sa turre, tzilìndrica o cuadrangulare, ornata de mèrulas o de elementos architetònicos - modanature, curnisas, arcos tzurpos – resessent a riproduire edifìtzios medievales. S'istabilimentu Vinalcool de Pirri, posca devènnidu vetreria, sas fornaci Maxia de Cuartu Sant'Aleni, su furru de sa fonderia de Santu 'Ainju, sunt sos prus importantes esèmpios de custu tipu, chi tenent su protòtipu in su "restàuru" operadu in su Casteddu Salvaterra de Igrèsias in sos primos de su Noighentos pro l'adatare a vetreria.

S'arresonu subra de sas architeturas de su traballu non diat èssere cumpletu si non si fagheret unu tzinnu a su cumplessu de sas Concerie de Bosa chi s'incrarant subra de sa riba manca de su riu Timo in modu in manera estrema ammajadore, ponende fronte sa regulare cortina de abitatziones in s'isponda oposta: unu grupu de fàbricos a ischierat, chi repitent una simpre fatzada a cabanna, sutaliniada dae sas coberturas a falda de su cobertura.

A su matessi modu lu ferro, isfrutende sas noas risursas tecnològicas de su segundu Otighentos, benit impreadu siat pro sas pensiline in sas istatziones ferruviàrias, siat pro sos mercados tzìvicos o pro servìtzios colletivos. Est in ammentare su lavatoio de Villacidro, chi torrat a artziare a su 1893, ma est pretzisu tzitare fintzas su Mercadu betzu de Casteddu, òpera de s'ingenieri Enrico Melis. A s'in cuddae de sa beste massitza in pedra murra de Serrenti, s'istrutura teniat una cobertura in ferru, bidru e ghisa, derrùida cun su restu de s'edifìtziu in su 1957.

In su segundu pustisgherra sa mina de Montevecchio aiat tentu nou impulsu meda chi in su 1953 fiat bènnidu realizadu su "Bidditzolu Rolandi", in formas sòbrias e funtzionales, e mescamente sa colònia marina de Funtanazza, inaugurada in su 1956, chi si podet cunsiderare s'ùrtimu interventu filantròpicu de una sotziedade minerària, ponende·si a metade caminu intre s'eredade de sos intentos populìsticos de su regìmene e su frutu de conchistas sindacales. S'edifìtziu est unu mannu caseggiato situadu in una zona tando de su totu vìrgine e rispondet a critèrios de pratichesa e de comfort, curados fintzas in sos arredos e in sas atretzaduras de sos internos.

A custu s'agiunghet una mudada radicale in su territòriu de s'ìsula, signadu non petzi de sos rastros de sos putzos in edade archeològica e istòrica, de sos insediamentos e mescamente de sos aspetos cumplementares presos a s'indùstria estrativa. Si pesset a su disboscamento pro s'utilizatzione de sa linna, a s'imbrigliamento de sas abbas impreadas fintzas comente a fortza motora, a sas òperas de canalizzazione, a sos caminos ferrados realizados in manera apòsita pro sos tzentros de mina, a sos fàbricos de impiantos volumetricamente grandiosos e dèchidos.

Aggiornamento

10/9/2023 - 15:58

Commenti

Scrivi un commento

Invia