John Warre Tyndale

Publicada a Londra in su 1849, s'òpera "The Island of Sardinia" aiat àpidu subidu una grandu resessida siat in Inghilterra chi in Irlanda. Su Tyndale est unu londinesu laureadu a Oxford in disciplinas umanìsticas e giurìdicas, chi belle pro casu - pro unu biàgiu de convalescenza - lompet a Sardigna in su beranu del1843, ue iscoberit unu mundu pro issu nou e de su totu disconnotu a su cale s'at a intèndere dae deretu ligadu, a sa terra gasi comente a s'istòria sua: giai in sa prefatzione issu declarat de s'èssere dedicadu in primu logu a su connoschimentu de sas òperas fundamentales de sa cultura sarda, siat antigas (Arquer, Cetti, Gemellos) siat cuntemporàneas (De sa Marmora, Tola, Manno, Angius) pro colmare unu bòidu e liberare s'ìsula de sas "iscòrias de sa legenda". Subra de custa base s'accinge a tèndere una descritzione cantu prus dettagliata - e literària - possìbile, pro cumpensare sos iscarnos relatos chi finas a tando aiant contadu sa Sardigna in Inghilterra, est a nàrrere s'iscumbata idrogràfica de Smith e s'inchesta cummertziale de Mac Gregor.
Su biàgiu de s'inglesu cumintzat duncas de S'Alighera pro sighire posca pro sa Nurra, sa Gaddura e su Gotzèanu, tochende medas de sos piticos paisos issoro. Dae cue su biagiadore si giughet in sa Barbàgia, subra de su Gennargentu, posca in Ogiastra, in sa zona aristanesa e dae cue in su Campidanu e cun ateretantu coidadu in su sud de s'ìsula, finas a Casteddu chi l'atzisat pro sa cantidade e sa bellesa de sos monumentos suos, de sas crèsias suas, pro sa magnificenza de sas turres pisanas. Unu percursu acumpridu belle comunu pro comunu, ue totu est annodadu cun minuzia, partinde dae sos nùmenes de sos matessi nuraghes, finas a abbratzare s'intreu patrimòniu istòricu, antropològicu e archeològicu. Sa parte prus interessante de s'òpera est sa dedicada a sos costùmenes e a sas costumàntzias, descritas cun partetzipada passione e cun s'abbistesa de contare una tziviltade sena tempus e de sas orìgines misteriosas, gasi comente testimòniat sa parte dedicada a sa descritzione de sas tumbas de gigantes e de sas "perdas fittas", o de sos "idoletti sardos", est a nàrrere de sos misteriosos bronzetti, chi issu chircat comente si siat de ispiegare a sa lughe de sa cultura clàssica sua.
De sos sardos lu corfint s'innàschida ospitalidade, sa ritualidade a s'internu de una fide forte meda e devotzione, sa fortza e su coràgiu; prus chi tzèdere - comente a medas - a s'evidèntzia de un'arretratezza fàtzile de sutaliniare, chircat de nde motivare sas càusas. Su resurtadu est un'imponente òpera de unas milli pàginas, un'iscumbata chi a traessu de s'Inghilterra est devènnida patrimòniu de s'intrea Europa.

Aggiornamento

25/6/2026 - 13:30