Su giassu s'agatat longu una derramadura istradale segundària chi deviat collegare Forum Traiani cun sa bia "a Turre Karales".
Si tratat de un'importante cumplessu edilìtziu de s'II sec. a.C., torradu a acontzare in s'III-IV sec. d.C. e abbandonadu in fines in su VI sec. d.C.
Su corpus printzipale de s'edifìtziu si presentat a fundu retangulare, cun orientamentu N/O-S/E. A su tzentru fiat collocadu una corte porticato, cun bartza, a inghìriu a cale si disponiant sèighi ambientes a pranta prevalentemente cuadrangulare. Longu su chirru N/O s'agataiat un'ambiente a fundu retangulare a cale s'atzediat a traessu de una sèrie de istradeddas: est istadu interpretadu comente a sacello cultuale. Sos ambientes de servìtziu e sas istruturas termales fiant tramudadas a S/O de su corpus printzipale de su "praetorium", collegadas dae un'istrintu passadissu.
Sas termas presentaiant s'articulatzione in sos ispàtzios canònicos: "apodyterium" (spogliatoio), "frigidarium" (sala dotada de bartza pro su bagnu fritu), "tepidarium" (sala caentada a temperadura mèdia), "praefurnium" (vanu e furru pro su riscaldamentu), "destrictarium" (spogliatoio in cale sos frequentatori de sas termas si podiant dedicare a sa pulitzia de su suore e de su prùere pro mèdiu de su strigile), "calidarium" (sala caentada), "balnea" (bagnos privados, non caentados).
Sas tècnicas muràrias atestadas in custu edifìtziu sunt su "opus vittatum mixtum", impreadu pro sa realizatzione de su "apodyterium" e de su "frigidarium", e su "opus testaceum", impreadu pro sos chi abarrant ambientes caentados.
Sos iscavos de su cumplessu edilìtziu ant torradu un'importante iscritzione in sa cale cumparet su tèrmine "praetorium". S'interpretatzione de su balore semànticu de atribuire a custu tèrmine at pesadu una sèrie de problemas. Difatis su tèrmine "praetorium", unu neologismu latinu tràidu dae sa limba grega, beniat impreadu in su mundu romanu in tres diversos àmbitos: militare, amministrativu, giuditziàriu.
In s'accezione militare su tèrmine "praetor" ("prae-itor") designat su generale chi cumandat s'armada, mentras su tèrmine "praetorium" designat su logu de su campu militare (la tiret) ue su "praetor" torrat a sètzere. Pro analogia, "praetorium" fiat coladu a inditare fintzas su cussìgiu militare de sos artos ufitziales, chi de norma, si riuniant in sa tirat de su "praetor". Su matessi tèrmine inditaiat fintzas sa guàrdia militare personale de su "praetor", sa "cohors praetoria". S'impreu de su tèrmine in s'accezione amministrativa resurtat atestadu partinde dae su 27 a.C., cando, in Sitzìlia, su guvernu de sas provìntzias benit afidadu a unu "praetor", sa cale residèntzia benit mutida apuntu "praetorium".
Su tèrmine "praetorium" beniat in fines impreadu fintzas in àmbitu giuditziàriu: a su guvernadore de provìntzias, a su pretore o a su pro-pretore beniat delegadu su còmpitu de amministrare sa giustìtzia. S'in casu de Muru de Bangiu sa presèntzia in s'iscritzione de su tèrmine "praetorium" est istada interpretada comente a indìtziu de su fatu chi su cumplessu edilìtziu acanta su cale s'iscritzione fiat bènnidu atzapada deveret acumprire sa funtzione de sede temporànea de cale su guvernadore podiat usufruire in su cursu de sos mudamentos suos de Karales, sede ordinària sua, cara a su nord Sardigna. A su contempo, dae chi su tèrmine "praetorium" fiat bènnidu impreadu in edade imperiale fintzas pro designare sos tzentros amministrativos de sos "saltus" imperiales, est possìbile chi su "praetorium" de Muru de Bangiu acumpriret sa funtzione de sede amministrativa de sos latifondi imperiales presentes in custu territòriu.
Istòria de sos iscavos
Su primu mentovu de su situ de Muru de Bangiu si devet a Giovanni Antonio Carbonazzi e torrat a artziare a su 1842. Posca nd'iscriet Vittorio Angius in su 1863. Tenimus noa de unu primu interventu de iscavu de una publicatzione de su canònicu Giovanni Spano de su 1863. Interventos prus significativos e sistemàticos sunt cuddos giutos dae sa Soprintendenza Archeològica pro sas Provìntzias de Casteddu e Aristanis in sos annos 1986-87 e 1989-91 (de su 1990 in collaboratzione cun sa càtedra de Epigrafia romana de sas II Universidades de Roma).
Bibliografia
R. Curcuriga, "Un'iscritzione monumentale de s'aristanesu", in S'Àfrica romana, 10, II, 1991;
C. Cossu-G. Nieddu, Termas e villas urbanas de sa Sardigna romana, Aristanis, S'Alvure, 1998.
Comente arribbare
Su paisu est rugradu dae sa lìnia de sa ferrovia chi unit Casteddu a Aristanis e est serente meda a sa SS 131.
Tipologia Contenuti:
Monumentu archeològicu
Archeologia
Fruibilità: sitiadu non gestidu
Provincia: Aristanis
Comune: Marrubiu
Macro Area Territoriale: Tzentru Sardigna
CAP: 09094
Indirizzo: strada per Is Bangius
Aggiornamento
Dove si trova
Immagini
Testi
Autore : Havran Luciani, Roberta
Anno : 2017
Autore : Havran Luciani, Roberta
Anno : 2017
Risultati 2 di 1277489
Visualizza Tutti
Commenti