Sestu, Crèsia de San Gemiliano

Sa crèsia de San Gemiliano pesat in un'àrea antropizzata giai in edade eneolitica, comente a testimòniant sos restos de un'insediamentu preistòricu. In su 1316-22 si registrant noas de una "villa Susue". Sa crèsia est meta de devotzione sighida finas a sas dies nostros, mesches in ocasione de sas festas de su campu. Oe s'àrea est attrezzata a giardinu ma cunservat ancora, puru restaurada, sa tzinta de "cumbessias", tìpicos allògios pro fideles, pellegrinos e novenanti.
Sa crèsia de San Gemiliano si distinghet pro sas dimensiones rilevantes a cunfrontu cun àteros santuàrios de su campu de su Meridione sardu. Issas derivant de s'additzione de duos edifìtzios de edade diferente: una crèsia romànica a duas navadas e unu pòrticu mannu a beru a tres navadas, pesadu in su sèculu XVI in base a su progetu, abarradu incumpridu, de crèschere su logu de cultu.
S'edifìtziu romànicu, intituladu a San Mamiliano, est ascrivibile a su sèculu XIII. A s'internu sa crèsia est partzida in duas navadas, ambas absidate a E, de tres pilastros chi reent sas bias a carrada chi iscàrrigant su pesu de sa cobertura longu arcos doubleaux. Sas murature sunt in contzas calcàreos. Custu materiale, tìpicu de su Campidanu, tenet istrutura porosa, fàtzile meda de traballare, ma non aguantat a sos agentes atmosfèricos. Custu ispiegat sos sinnos de erosione in totu sas partes esternas de sa crèsia. S'intreu perìmetru de s'edifìtziu basat subra unu zoccolo a sabata e est coronadu dae archetos a ses agudu a s'ispissu lobati in cùcuru e impostados subra de peducci illonghiados.
In sa fatzada s'aberint duos portales de diversas dimensiones ma de su matessi tipu, architravato e lunettato a totu de ses. Subra de sos capitellos de su portale s. (prus mannu de su d.) si notat sa traballadura a scalpello cun cale sunt istados realizados motivos floreali, fògias de palma a cùcuru ricurva signadas dae motivos a ispiga e rosette a noe pètalos lanceolati e solcati.
Longu su ladu S s'adobiat su de tres de sos bator portales de sa crèsia romànica, fintzas issu architravato e lunettato a totu de ses. Sas bases sunt modanate e sagomate mentras sos capitellos sunt decorados cun fògias de palma semplificadas respetu a sas de sa fatzada. Ma sa bera diferèntzia intre su portale S e sos portales de sa fatzada est rapresentada dae su chìgiu chi coronat sa lunetta e s'impostat subra de duos peducci decorados dae motivos a ispiga. Petzi de s'internu si notat su de bator portales, chi s'aberiat longu su chirru N pagu in prus de sa mezzeria de s'edifìtziu. Semper longu su costàgiu S sas lesene a organeddu partzint in ispigros sa muratura.
In su chirru E s'àbside de dimensiones majores est collocada a N, in asse cun su portale majore; in manera visìbile prus pitica s'àtera. A su tzentru de sas àbsides s'aberit una monofora cun centina a totu de ses e strombo a sguanci lisos. S'àbside majore est mòvida a tres ispigros de lesene a organeddu.

Istòria de sos istùdios
Sa crèsia est istada analizada in su cursu de su sèculu XX de Dionigi Scano e Raffaello Delogu; istùdios de aprofundimentu sunt istados dae Renata Serra e Roberto Coroneo, chi ant cunfirmadu s'ascrizione a sas maestranze aende·si formadas in su cantiere de sa catedrale de San Pantaleo de Partiolla.

Bibliografia
D. Scano, Istòria de s'arte in Sardigna de su XI a su sèculu XIV, Casteddu-Tàtari, Montorsi, 1907, pp. 330;
R. Delogu, S'architetura de su Medioevu in Sardigna, Roma, Sa Libreria de s'Istadu, 1953, pp. 188-189;
R. Serra, Sa Sardigna, collana "Itàlia romànica", Milanu, Jaca Book, 1989, pp. 349;
R. Coroneo, Architetura romànica de sa metade de su Milli a su primu '300, Nùgoro, Ilisso, 1993, ischeda 140;
R. Coroneo, Aiat pedidu romànicas de sa Sardigna. Itinerari turìsticu-culturales, Casteddu, AV, 2005, p. 96.