A su Museu Nivola, sighit dae su 29 làmpadas e visitabile finas a su 3 santandria 2024, sa mustra "Pratza ’e domo. Una domo semiòtica mai costruida", unu progetu realizadu dae Nairy Baghramian pro su museu a pustis de s'assegnatzione de su Prèmiu Nivola pro s'iscultura 2023. Sa mustra cumprendet òperas de sos artistas e designer Nairy Baghramian, Phyllida Barlow, Nicolas Hsiung, Janette Laverrière, Rosemary Mayer, Win McCarthy, Julie Mehretu, Oscar Murillo, Paulina Olowska, Monika Sosnowska, Mariantonia Urru.

Su tìtulu de Baghramian “Pratza ’e domo” (literalmente “pratza de domo”) torrat a leare s'espressione chi in Sardigna designat s'ispàtziu antale un'abitatzione, a s'ispissu provididu de una banchita o de una cadira subra de cale est possìbile a pasare; un'àrea de transitzione no in manera crara delimitada, a su tempus matessi privada e pùblica, individuale e colletiva. Custu ispàtziu, a unu tempus fìsicu e cuntzetuale, si ligat a s'idea de sa “domo semiòtica mai costruida”, unu progetu realizadu dae Baghramian in su 2008 a su NAK - Neuer Aachener Kunstverein paris cun Janette Laverrière e Henrik Olesen (Affairs. A semiotic house which was never built).

Sa domo est cuntzepida dae s'artista comente a un'ispàtziu utòpicu chi no est mai istadu costruitoe diat pòdere no l'èssere, ma su solu fatu de l'imaginare nd'èvocat sa possibilidade de esistèntzia, rendende·lu credìbile. Est un'ambiente provisòriu in cale isvilupare o cantonare ideas e progetos, in unu protzessu de contina elaboratzione e riassemblaggio de frammentos. Cada frammentu est una creatzione indipendente e a su tempus matessi cuncurret “cun unu movimentu a dae segus”, comente a narat Baghramian, a sa definitzione de unu cuntestu.

Su progetu pro su Museu Nivola (comente a arribbare) cumbinat una sèrie de aspetos dae semper presentes in sa pràtica de Nairy Baghramian. Unu de custos est s'interessu pro sas làcanas intre ispàtziu pùblicu e privadu, esternu e internu, de issa esplorados in cantu permeàbiles in manera potentziale e pro custu càrrigos de tensione. Si in sas òperas pretzedentes de s'artista sa tensione si delineat a su sòlitu intre s'ispàtziu istitutzionale de su museu o de sa galleria e s'ispàtziu sotziale, in custu casu s'ispàtziu istitutzionale s'identìficat in manera ideale cun cuddu tzeracu, còmplitze fintzas sa forma de s'ambiente espositivu, un'ex lavatoio de su cobertura a cabanna, chi ammentat una domo. De sa domo, sa sala de su museu assumet sos caràteres de acasàgiu e amparu, devenit una chirra in cale aia arresonadu artìsticos diferentes podent coesìstere e risuonare paris. Sa fusione intre ispàtziu pùblicu e privadu caraterizat siat s'iscultura noa de Baghramian To Let, truvada subra de sa fatzada de s'edifìtziu e in diàlogu cun sas de Phyllida Barlow, siat s'imàgine de s'òpera January ’17 Calendar (Der Fuß des Künstler, 2017) de Win McCarthy - chi aparit comente a gestu efìmeru in su poster de sa mustra - e in cale sos assos ispatziale e temporale cunverghent in unu burdu intre calendàriu e planimetria.
Unu àteru àmbitu de làcana chi atirat s'atentzione de Baghramian est cuddu intre arte e design, intre dimensione estètica e dimensione ornamentale, indagadu in sa mustra a traessu de òperas ìbridas in manera bòlida comente a sa cadira-iscultura Chaise S'Afganas (1987) de Janette Laverrière, su bestire de traballu pintadu Arepas y Tamales (2022) de Oscar Murillo, sos iscannos de Nicolas Hsiung o, de sa matessi Baghramian, su monumentale tapete tèssidu a Samugheu de Mariantonia Urru (su cale disinnu minimalista faeddat in suspu a s'idea de s'ispàtziu negativu, cara a s'artista e torrada a cramare dae sa bisione de su “putzu sacru” de Santa Cristina in Sardigna) e sa maniglia-iscultura aplicada a una ghenna in sa +corte de su museu. S'incumpridu, su non finidu, su non realizadu sunt fintzas issos temas recurrentes in s'òpera de
Nairy Baghramian, sas cales isculturas a s'ispissu fràgiles in manera aparente o incumpletas atzinnant a unu discumbèniu, a una dificultade de adatamentu chi las custringhet a si rèere subra de stampelle o a s'imbarare a s'architetura, comente in sa sèrie Scratching the Backrealizzata pro sa Facade Commission de su Metropolitan Museum de New York in su 2023.

Precariedade, incumpletesa e efìmeru torrant a sa domo in fràigu subra de un'àrbore pintada dae Paulina Olowska (Tree House, 2016), in s'aèrea istrutura de cellophane, nastros, linna e àteros materiales de Rosemary Meyer (Midwinter Ghost, 1980-81 / 2024), in sas òperas de s'aspetu grezzo e provisòriu de Phyllida Barlow (Untitled, 2010), in sos frammentos de retzintziones de Monika Sosnowska (Gate, 2019), gasi comente in sos ritmos turbinanti de sas cumpositziones astradas de Julie Mehretu. Baghramian no est noa a esperièntzias de collaboratzione e at de tempus isvilupadu sa pràtica de trasformare invitos pro mustras personales in esperièntzias colletivas cun àteros artistas, comente a sa giai ammentada Janette Laverrière, Jean Timme, sa coreògrafa Maria Hassabi, e prus de reghente Julie Mehretu, cun sa cale intratenet unu diàlogu chi durat de annos, culminato in sa collaboratzione pro sa realizatzione de sas curnisas iscultòreas chi Baghramian at pessadu pro sos Transpaintings de Mehretu aia cumpresu in sa mustra Ensemble a Palatzu Grassi in su 2024. Comente in sas mustras Off Broadway a su Wattis Institute de San Francisco (2014) e Open Dress a su Museum Abteiberg in Germània (2015), a su Museu Nivola collaboratzione e partetzipatzione torrant a bènnere detzisamente a primu pranu in s'òpera sua, cun unu progetu chi riunit unu grupu de artistas presos a Baghramian de vàrias afinidades e chi rifletet subra de su potentziale utòpicu e soversivu de su traballu collaborativu, in unu campu gasi in manera ideològica ligadu a s'espressividade personale, si no a s'idea de s'artista-eroe assoladu e turmentadu, comente a su de s'arte cuntemporànea. In fines, su cuntzetu de sa mustra torrat a cramare sa cunditzione de esiliados de Costantino Nivola e de sa mugere Ruth Guggenheim, chi aiant fuidu dae s'Itàlia fascista in su 1938 pro s'istabilire a New York e fiant torrados in manera ocasionale a Europa e in Sardigna petzi a pustis de sa fine de sa gherra.

Càstiat su vìdeu TGR Rai Sardigna subra de sa mustra "Pratza ’e Domo. Una domo semiòtica mai costruida"
https://www.facebook.com/100065016840945/videos/1274319356871292

Cun su contributu de: Regione autònoma de sa Sardigna, Comuna de Orane, Fundatzione de Sardigna.

Realizatzione allestimentu: Artesania e Design de Pietro Fois
Istampa: Bioazione de Fabio Milia
Ideatzione gràfica: Heart Studio
Trasportos: Tiemme