Miris, Crèsia de San Sebastiano

Su territòriu de Miris at torradu rastros archeològicos chi atestant sa continuidade insediativa partinde dae s'edade prenuràgica. In edade medievale Miris fiat cabulogu de curadoria. Segundu sa traditzione fiat istada sa crèsia de San Pàule a cugugiare su ruolu de in antis parrochiale de Miris. Cudda atuale, intitulada a San Sebastiano, pesat in cara a su palatzu marchionale de su sèculu XVIII, chi acasàgiat una mustra de armas antigas e una collida de pintados.
Sa crèsia de San Sebastiano, parrochiale de Miris, fiat istadu impiantata fortzis in edade aragonesa e in formas gòticu-catalanas, ma at subidu diversas e importantes mudas in su cursu de sos sèculos.
Su fundu est longitudinale. Sa fatzada est caraterizada dae paramentu muràriu lisu, interrùmpidu petzi de sos tres portales e de su rosone. Su portale tzentrale de grandu dimensiones tenet architrave iscumpassadu dae lunetta a de ses ribassato chi no acumprit funtzione istàtica ma petzi decorativa, gràtzias a sa curnisa modanata chi curret longu sa base e sa semicurva chi s'impostat a sos chirros de s'architrave. Sos portales minores a sos chirros de su printzipale, belle a impinna a sos muros perimetrales, sunt de su tipu architravato simpre e si diferèntziant intre issos petzi pro sas dimensiones de sa lughe (sa manca est in manera lèbia prus ampra). In sa parte arta de sa fatzada, in asse cun su portale printzipale, s'aberit su mannu oculo de diàmetru imbeniente a su de su portale. A s'internu de s'oculo incuadradu dae una curnisa strombata e modanata s'agatat su rosone, decoradu cun unu motivu geomètricu a raggiera. Longu sa tzima de sa fatzada curret un'esile curnisa lada iscumpassada in mezzeria de una simpre rughe in iscura vulcanite chi ispicat subra de sa fatzada intonacata e isbiancada a carchina. Su colore iscuru torrat a sa tintura de su rosone e de sa curnisa sua.
A s'internu, su presbitèriu retangulare est bortadu a crusiera cun s'irrobustimento de sos costoloni chi imbarant subra de bases pènsiles decoradas cun bator figuras antropomorfas istilizadas, fortzis rapresentantes sos Evangelistas. S'arcu triunfale de forma archiacuta s'impostat subra de unu diaframma muràriu acabadu cun una modanatura chi sìmulat su profilu de unu pilastru polistilo, iscumpassadu dae una fasca cun decoru fitomorfo chi funge de capitellu. Sas capellas laterales sunt cobertas dae una simple bia ombrelliforme cun arcos a ses agudu su cale intradosso est decoradu cun motivos geomètricos e floreali. Sas capellas non sunt totus coeve: sa prus antiga est sa de Santa Lughia costa de sa sagrestia, mentras torrat a artziare a su sèculu XIX cudda cupolata dedicada a sa Vèrgine Assunta subra de sa manca intrende. Sos arredos litùrgicos, de iscola piemontesa de su matessi sèculu, sunt istados remòvidos durante s'ùrtimu de sos numerosos interventos de restàuru chi ant giutu fintzas a s'iscantzelladura de pinturas muràrias de cales oe abarrat petzi memòria.

Istòria de sos istùdios
Sa crèsia est istada istudiada in tempos reghentes de Aldo Pillittu, chi at signaladu sas mudas subidas dae s'impiantu originàriu.

Bibliografia
A. Pillittu, Artzidiòtzesi de Aristanis, collana "Aiat pedidu e arte sacra in Sardigna", Casteddu, Zonza, 2003, p. 187.